آقای حسنعلی زمانی طلبه مدرسه علمیه حقانی

 

 

مقالات پژوهشی مدرسه علمیه حقانی

 

مقالات پژوهشی مدرسه علمیه حقانی قم

 

تقديم به ...

اين تحقيق ناچيز را به پيشگاه ملكوتي آن منتظَر غايب ازنظر،ولي عصر حضرت صاحب الزمان (عج) تقديم مي دارم.اميد است اندك زحمات ما مرضيّ ايشان قرارگرفته شده باشد.

 

تقدير از ...

با تقدير و عرض تشكر ازاستاد محترم حجت الاسلام يعقوبي وآقاي جاودان فرد كه بنده را در تهيه ي اين پژوهش ياري نمودند. و ازخداوند متعال توفيق روزافزون در راه خدمت به اسلام را براي ايشان مسئلت دارم.

  

چكيده

میدانیم که مصدر یکی از اقسام اسم است که دارای اقسامی است از جمله: مصدر اصلی ، مصدرمیمی ،صناعی ، هیئت و ... . موضوعی که درمورد آن بحث می شود راجع به تفاوت های مصدر اصلی و میمی است که درقالب تفاوت های لفظی و معنوی بررسی می شود.

اهمیت این موضوع در ادبیات عرب و بخصوص درعلم صرف هنگام برخورد با کلمه مشخص    می شود. مصدر، اسمی است که بدون زمان دلالت برحدث می کند که ازغیرخودش صادر می شود وقائم به آن است و دربرگیرنده حروف فعلش می باشد. ودارای وزنهایی است ازجمله فِعالَة، فَعَلان، فُعال، فَعیل، فُعلَة، فِعال و... مانند: زِراعَة ،تِجارَة ،جَوَلان، صُراخ، طَنین ،حُمرَة ،إباء ،حَمد، جُلوس

مصدر میمی یکی ازانواع مصادراست که درمعنا مانند مصدراصلی می باشد ولی در وزن با آن تفاوت دارد.یعنی در شرایط گوناگون وزن آن تغییر می یابد همان گونه که مصدراصلی وزنش درموارد مختلف تغییر می کند. مصدرمیمی مانند: مَوعِد، مَوضِع ، مَبِیع، مَقصَد، مَصرَف ، مُقاتَل

از آن روکه زبان قرآن عربی است ودر زبان عرب هم علم صرف جایگاه مادر علوم را دارد ، و یکی از مباحثی که در علم صرف مطرح می شود بحث اسم و شناخت انواع اسم است، برآن شدیم که مصدر ومصدرمیمی را به عنوان یکی ازاقسام مهم و پرکاربرد اسم انتخاب کرده و به توضیحاتی راجع به آن بپردازیم. اهمیت این کار ازآنجاست که گاهی اوقات در قرآن یا کتب ادبیات به کلماتی برمی خوریم که درنگاه اولیه مشخص نیستند مصدر میمی می باشند یا اسم مفعول ویا اسم زمان و یا مکان و... یا اصلاً مصدرهستند یا خیر! لذا برای شناخت آنها و بهره گیری از این شناخت در ترجمه و استخراج احکام ، این موضوع را مطرح می کنیم.

درساخت مصدر اگر فعل، ثلاثی مجرد باشد، دو وزن دارد :

1. مَفعِل: در مثال واوی که در مضارعش ، فاء الفعل (واو) حذف شده باشد. مانند: مَوعِد، مَوضِع، مَولِد، مَورِث، مَوصِل كه این وزن غالباً دریَفعِلُ معتل العین هم می آید.مانند: مَبِیع، مَصِیر، مَبِیت، مَجِیء ، مَغِیب

2. مَفعَل: درجاهایی غیر از موارد فوق می آید. مثل: مَقصَد ، مَصرَف ، مَجرَی، مَأخَذ ، مَمَرّ

ولی اگرفعل غیر ثلاثی مجرد باشد، مانند فعل مضارع مجهولش می آید با این تفاوت که بجای حروف مضارعه به اولش میم زائده ی مضمومه اضافه می شود. مانند : مُکرَم (که از یُکرَمُ  گرفته می شود)

 

مقالات پژوهشی مدرسه علمیه حقانی قم

 

 مقدّمه

حمد و ستایش خدایی راست که پروردگارجهانیان است و سلام و صلوات خداوند بر حضرت محمد(ص)واهل بیت طاهرش باد.فاطری که بدیع آسمان ها و زمین به طفیل نور پنج معصوم است. باسلام و درودبراین انوارالهی سخن خود را می گشاییم. امید است اندک زحمات ما مرضیّ ایشان قرار گرفته  باشد.

می دانیم که مصدریکی از اقسام اسم است که خود دارای اقسامی است ؛ عبارتند از: مصدراصلی، مصدرمیمی ، مصدر مره، مصدر صناعی و... .

 موضوعی که می خواهیم راجع به آن بحث کنیم درمورد تفاوت های مصدر اصلی و میمی می باشد که درقالب تفاوت های لفظی و معنوی بررسی می شود.

گاهی اوقات به کلماتی برمی خوریم که درنگاه اولیه مشخص نیست مصدر هستند یا خیر؛ مصدر میمی اند یا اسم مفعول و یا اسم زمان و مکان. لذا برآن شدیم که دراین موضوع به بحث بپردازیم و نظراتی را از علمای نحو و صرف به میان آوریم.

اهمیت این موضوع در ادبیات عرب و بخصوص درعلم صرف هنگام برخورد با کلمه مشخص می شود.

 در ورود به اين بحث لازم است که ابتدا به این سوال پرداخته شود: كه تفاوت مصدر اصلی و مصدرمیمی از حیث لفظ و معنا چیست؟

برای پاسخ به اين سوال، نخست بايد به سوالات زیرمجموعه­ی آن بپردازيم كه پاسخ به آنها دربردارنده ي جواب سوال اصلي تحقيق ما خواهد بود، این سوالات عبارتند از :

1. مصدربه چه معناست؟

 2. چند نوع مصدرداریم؟

3. مصدر اصلی چیست؟

4. مصدر اصلی چه وزن هایی دارد؟

5. وزن مصدر اصلی تابع چه شرایطی است؟

 6. مصدرمیمی چیست؟

7. مصدرمیمی چند وزن دارد؟

8. معنای مصدراصلی و میمی چیست؟ و...

شیوه کار ما دراین پژوهش بصورت تحلیلی وتوصیفی می باشد و مخاطب این پژوهش طلاب پایه اول می باشند.

 

 مقالات پژوهشی مدرسه علمیه حقانی

 

تعریف لغوی مصدر

درتعریف لغوی نظرات گوناگون و تقریباً دارای نقاط مشترکی وجود دارد، که اکنون به آنها اشاره می کنیم:

  1. در تعریفی آمده که مصدر آن است که چیزی ازآن سرچشمه میگیرند. ونزدعلمای لغت: کلمه ای است که فقط دلالت بروقوع چیزی میکند.کلمات مترادف آن :الصُّدرَة ، المُصَدَّر ، صَدَر[1](جمع صادر)، صادر(بازگشت کننده)، صَدارَة (تقدم) وتَصَدَّرَ (درصدر مجلس نشست) وکلماتی دیگر....[2]
  2. مصدر از « صَدر» گرفته شده است و الصَدر: به معنای جلوی هرچیزی است.

(مانند صدرالکتاب: آغازواول کتاب و صدرالنّهار: اول روز).

3. دل وسینه وجمع آن صُدُوراست.(والله علیمٌ بذاتِ الصُّدورِ[3]:اسراردلها)

4. الصَدَر: بازگشت ازآبشخور ـ بازگشت ازهرچیزی.

5. الصَّدرُ: اول وجلوترین ومقدم ترین هر چیز، پاره ای از یک چیز، رجوع.[4]

6. الصَدَر : بازگشت مسافر ازمقصدش،طواف الصَّدر: طوافی که بعدازبازگشت ازمِنی انجام می دهند.[5]

تعریف مصدر اصلی

دراین جا سعی می شود پنج قول ازاقوال نحویون مطرح شود ودرنهایت یک جمع بندی ازآن ارائه دهیم.

درقول اول آمده که چیزی است که دلالت می کند برحالتی یاحدثی[6]بدون  زمان.

   مانند: حُسن یا تسلیم.[7]

درقول دوم (علاوه برتعریفی که درآنجا گفتیم) نکاتی به قول اول اضافه شده است ؛

مصدر به سه شکل دربرگیرنده حروف فعلش می باشد:

1. یا بصورت لفظی است مانند: عَلِمَ عِلماً

2. یا بصورت تقدیری است مانند: قاتَلَ قِتالاً[8]

3. یا دارای حرفی است که جایگزین حرفی محذوف شده است مانند:

وَعَدَ عِدَة و سَلَّمَ تسلیماً  و«مصدر اصل فعل است».[9]

برخی هم درتعریف آن ازنشانه هایی که درمصادردیگرآمده استفاده وآن رانسبت به مصدراصلی سلب کرده اند. بدین گونه : مصدر اصلی چیزی است که دلالت می کند برمعنای مجرد وبا میم زائده شروع نشده و مختوم به یاء مشدد زائده یا تاء تأنیث مربوطه[10]نیست. مانند: عِلم ، فَهم ،تقدُّم ،بَلاء ، فَضل و....[11]

درنقلی دیگر ذکرشده مصدراسمی است که دلالت برحدث می کند وازغیرخودش صادرشده است که قائم به آن است.مانند: الضَرب یا البُرء وبه جزآن ، غیرمصدراست که چون ازلحاظ غیر مصدربودن حکمی ندارد،ازآن بحث نمی شود.[12]

وقول آخرکه مانند قول اول است (با این که نکته «بدون زمان» راذکرنکرده)، علامت مصدر درزبان فارسی را بیان نموده است که معمولاً « دَن و تَن » می باشد که اگرنون آن حذف شود، معنای سوم شخص ماضی به دست می آید.[13]

در همه اقوال (البته به جزقول اول) نکات جدیدی درتعریف یا نشانه ی  مصدر آمده است که اگرمهمترین آنها راجمع کنیم ،درتعریف ، قول چهارم یعنی اسمی که دلالت  برحدث می کند که ازغیرخودش صادر می شود وقائم به آن است .و دربیان نوع حروف آن، قول دوم یعنی مصدر متضمن حروف فعلش می باشد(تقدیراً یا لفظاً یا مُعَوَّضَاً مِمّا حُذِفَ ) کامل تر می باشد که  نشانه هایی هم در معنای آن  است.

تعریف مصدرمیمی

برخی درتعریف آن گفته اند، مصدری قیاسی است که درآغازآن میم زائده[14]وجود دارد.

درتعریفی دیگرآمده از مصدراصلی مصدری ساخته می شود که ملازمت با مفرد و مذکربودن می کند که برمعنای مجردی دلالت می کند. و بعضی ازنحویون درتعریف کردن اسم مصدرآن را به انواعی تقسیم می کنند که یک  قسم ازآن را « المَبدُوءُ بِمیمِ زائدةِ لِغَیرِالمُفاعَلَة[15]» نامیده می شود.ولی محققان نظردارند بر این که آن «نوعی ازمصدر» است که مصدرمیمی نامیده می شود.

مصدرمیمی همان عمل مصدراصلی را دارد که در جمله بر حسب نیاز نقش واعراب می گیرد. اکنون مثال هایی برای تثبیت بیشترمطلب آورده می شود :

المَحمَدَة (به معنی الحَمد) ،المَضرَب (به معنی الضَرب) و مُصاب (به معنی إصابَة)

جایگاه بحث

جایگاهاینبحثدرعلمصرف،دربخشاسماءو سپستقسیماتاسممیباشد. یعنیبعدازبخشفعلوقبلازمشتقاتثمانیهمطرحمیشود.

ثمره بحث

ثمره ای که موضوع ما می تواند داشته باشد تشخیص مصدراصلی ومصدر میمی از کلمات دیگر چه در لفظشان و چه در معنایشان و شناخت خصوصیات آن دو است.

 

تفاوت های لفظی

الف) وزن

1) وزن مصدراصلی

دروزن مصدراصلی ،ثلاثی یا رباعی بودن وهمچنین مزید یا مجرد بودن، باعث تغییر وزن آن می شود.که اکنون به آن می پردازیم؛

غالب مصادر وزنشان قیاسی است ولی مصدرهای ثلاثی مجرد وزنشان سماعی است که با مراجعه به معجم های لغت می توان آنهارابه دست آورد.

1.1)مصادر ثلاثی مجرد

اوزن اين مصادر اکثراً به معنا وابسته است:[1]

هنگامی که مصدردلالت کند برحرفه و شغلی،بروزن « فِعالَة »می آید مانند:

زِراعَة ، تِجارَة ،حِیاکَة

هنگامی که مصدردلالت کند براضطراب،بروزن «فَعَلان» می آید مانند:

خَفَقان، جَوَلان، غَلَیان

هنگامی که مصدردلالت کند برصوت، بروزن «فُعال، فَعیل» می آید مانند: نُعاب، صُراخ، طَنین، صَهیل

هنگامی که مصدردلالت کند بررنگ، بروزن «فُعلَة» می آید مانند: حُمرَة، زُرقَة

هنگامی که مصدردلالت کند برامتناع، بروزن « فِعال » می آید مانند: إباء، نِفار، جِماح

درد ومرض، بروزن « فُعال » می آید مانند: زُکام ، دُوار

هنگامی که مصدردلالت کند برسیر وانتقال، بروزن « فَعیل » می آید مانند: رَحیل، ذَمیم، رَسیم

وزن« فَعُلَ » مصدرش براین سه وزن می آیند:                                             

  1. فُعولَة مانند: سُهولَة           2. فَعالَة مانند: کَرامَة               3. فَعَل مانند: کَرَم

وزن فَعِلَ لازم مصدرش  بروزن « فَعَل » می آید مانند: فَرَح، عَطَش، وَجَع

وزن فَعَلَ لازم مصدرش  بروزن « فُعُول » می آید مانند: قُعود، جُلوس

دو وزن فَعَلَ متعدی و فَعِلَ متعدی مصدرشان بر وزن فَعل می آید.

مانند: کَسب ، فَهم، حَمد

1.2) مصادر ثلاثی مزید

اوزان مصادرثلاثي مزيد قیاسیمیباشند.کهدربابهایگوناگون(البتهنهدرهمه)مصادر مشهور و غیرمشهوردارند کهلزومینیستبههمهیآنها اشارهکرد وفقطبهاوزانمشهورآنهامیپردازیم:[2]

  1. دربابإفعَال            أَفعَلَیُفعِلُإفعالاً[3]مانند: أحسَنَیُحسِنُإحساناً
  2. دربابتَفعِیل              فَعَّلَیُفَعِّلُتَفعیلاًوتَفعِلَة[4]مانند: قَدَّمیُقَدِّمُتَقدِیماًوتَقدِمَةً
  3. دربابتَفَعُّل              تَفَعَّلَیَتَفَعَّلُتَفَعُّلاً[5]مانند: تَقَدَّمَیَتَقَدَّمُتَقَدُّماً
  4. درباب تَفاعُل             تَفَاعَلَیَتَفَاعَلُتَفَاعُلاً[6]مانند: تَشَارَکَیَتَشَارَکُتَشَارُکاً
  5. دربابمُفاعَلَة             فاعَلَیُفَاعِلُمُفَاعَلَةًو فِعَالاً6  مانند: جَادَلَیُجَادِلُمُجَادَلَةً وجِدَالاً
  6. دربابإفتِعال              إفتَعَلَیَفتَعِلُإفتِعَالاًمانند: إجتَمَعَیَجتَمِعُإجتِمَاعاً
  7. دربابإنفِعال              إنفَعَلَیَنفَعِلُإنفِعَالاًمانند: إنطَلَقَ یَنطَلِقُإنطِلاقاً
  8. دربابإستِفعال            إستَفعَلَیَستَفعِلُإستِفعَالاً7مانند: إستَخرَجَ یَستَخرِجُإستِخراجاً
  9. دربابإفعِلال             إفعَلَّیَفعَلُّإفعِلالاًمانند: إحمَرَّیَحمَرُّإحمِراراً
  10. دربابإفعِیلال           إفعالَّیَفعَالُّإفعِیلالاًمانند: إحمارَّیَحمَارُّإحمِیراراً
  11. دربابإفعِیعال           إفعَوعَلَیَفعَوعِلُإفعِیعالاًمانند: إحدَودَبَیَحدَودِبُإحدِیدَاباً
  12. دربابإفعِوَّال            إفعَوَّلیفعَوِّلُإفعِوَّالاًمانند: إجلَوَّذَیَجلَوِّذُإجلِوَّاذاً

        1.3) مصادر رباعی مجرد

فعل رباعی مجرد دومصدردارد[7]

1. « فَعلَلَة » مانند: وَسوَسَة

2. « فِعلال» که سماعی است مگر آنکه مضاعف باشد که در این صورت قیاسی است.

سماعی آن مانند: دَحرَجَ  یُدَحرِجُ  دَحرَجَةً و دِحراجاً

قیاسی آن مانند: وَسوَسَ  یُوَسوِسُ  وَسوَسَةً و وِسواساً

        1.4)مصادر رباعی مزید

فعل رباعی مزید سه مصدر دارد :[8]

1. تَفَعلَلَ یَتَفَعلَلُ تَفَعلُلاً                تََدَحرَجَ یَتَدَحرَجُ تَدَحرُجاً

2. إفعَنلَلَ یَفعَنلِلُ إفعِنلالاً              إحرَنجَمَ یَحرَنجِمُ إحرِنجَاماً

3. إفعَللََّ یَفعَلِلُّ إفعِلَّالاً                إقشَعَرَّ یَقشَعِرُّ إقشِعرَاراً

2) وزن مصدرمیمی

چه در فعل رباعی و ثلاثی چه مجرد و مزید، قیاسی است.

بدین شرح:

الف- اگر فعل ما، ثلاثی مجرد باشد، دو وزن دارد[9]:

مَفعِل:در مثال واوی که در مضارعش ، فاء الفعل (واو) حذف شده باشد.

(که دراین صورت وزن مَفعِل بطور همیشگی می آید) مانند: مَوعِد، مَوضِع، مَولِد، مَورِث، مَوصِل

این وزن غالباً دریَفعِلُ معتل العین هم می آید. مانند: مَبِیع، مَصِیر،مَبِیت،مَجِیء ، مَغِیب[10]

مَفعَل: در جاهایی غیر از موارد فوق می آید. مثل: مَقصَد ، مَصرَف ، مَجرَی، مَأخَذ ، مَمَرّ ، مَعَاد

ب- ولی اگر فعل غیر ثلاثی مجرد باشد، مانند فعل مضارع مجهولش می آید با این تفاوت که بجای حروف مضارعه به اولش میم زائده ی مضمومه اضافه می شود . مانند:

یُکرِمُ            یُکرَمُ            مُکرَم

یُصَرِّفُ           یُصَرَّفُ           مُصَرَّف ، یُقاتِلُ            یُقاتَلُ           مُقاتَل

« نکته » :گاهی به آخر مصدر میمی تاء مربوطه(ة) اضافه می شود.[11]مانند: مَرحَمَة، مَهلَکَة، مَحمَدة، مَفسَدَة، مَعرِفَة ، مَعذِرَة، مَشَقَّة و...

ب) اشتقاق

در اشتقاق این دو موضوع خارج ازبحث نماند که مصدراصلی از ماده کلمه و مصدرمیمی از فعل گرفته می شود.

تفاوت های معنوی

معنای مصدراصلی و میمی یکسان است. یعنی اگر بخواهیم به فارسی معنایشان کنیم، معمولاً به آخرشان « دَن یاتَن »اضافه می شود[12]به نحوی که اگرنون آن حذف شود،صیغه ی سوم شخص مفرد ماضی  به وجود می آید.

مانند: ضَرب: زدن ، کَتب: نوشتن ، غَسل :شستن ، مَقوَل(مقال): گفتن، مجرَی : جاری شدن ، مُکرَم : اکرام کردن ، مُعتَقَد : اعتقاد داشتن، مَوعِد : وعده دادن، مَولِد : زاییدن ، مَورِث : ارث بردن و...

 نتیجه

درپايان نتيجه اي كلي كه از بحث به دست مي آيد بدين صورت مي باشد :

 مصدر ازريشه « صدر » مي آيد كه صدر به معناي چیزی است كه ازآن سرچشمه میگیرند.

مصدر اصلي اسمی که دلالت  برحدث می کند که ازغیرخودش صادر می شود وقائم به آن است .

مصدرمیمی مصدری قیاسی است که درآغازآن میم زائده وجود دارد و از مصدراصلی

(فعل ثلاثی یا غیرثلاثی) ساخته می شود که ملازمت با مفرد و مذکربودن می کند و برمعنای مجردی دلالت می کند.

دروزن مصدراصلی ،ثلاثی یا رباعی بودن وهمچنین مزیدیا مجرد بودن ، باعث تغییر وزن آن می شود.

 غالب مصادر(ثلاثی مزید، رباعی مجرد ورباعی مزید) وزنشان قیاسی است ولی مصدرهای ثلاثی مجرد وزنشان سماعی است .

وزن مصدرمیمی چه در فعل رباعی و ثلاثی چه مجرد و مزید، قیاسی است.

نکته ی دیگری که می بایست به آن اشاره کنیم این است که معنای مصدرمیمی و مصدراصلی یکسان است.

 

    

فهرست منابع

       قرآن کریم

  1. حسینی تهرانی، سیدهاشم ، علوم العربیة ، چاپ اول، قم، نشراخلاق ، تابستان  1384ش، ج اول
  2. شرتونی ، رشید، مبادی العربیة ، چاپ14، قم، دارالعلم ،1427ق
  3. طباطبائی، سیدمحمدرضا، صرف ساده با بازنگری واصلاحات ، چاپ73، قم، دارالعلم ،1390ش
  4. الطریحی، فخرالدین، مجمع البحرین ، چاپ دوم ، تهران، نشرمرتضوي ، 1362ش
  5. عباس ، حسن ، النحو الوافی، چاپ 4 ،قم ،ناصرخسرو ، 1380ش
  6.  غلایینی ، شیخ مصطفی، جامع الدروس العربیة ، چاپ اول، بيروت، دارالكوخ، 2004م
  7. فیروزآبادی ، مجدالدين محمدبن يعقوب ،القاموس المحیط، چاپ دوم ، بيروت، دار إحياءالثرات العربي ،2003م
  8. لویس معلوف ،المنجدفی اللغة والأعلام ،چاپ 23، بيروت ، دارالمشرق، 1986م
  9. محمدی ، حمید ، صرف متوسطه ، چاپ 66، قم ، مؤسسه فرهنگی دارالذکر، 1387ش

 



[1]. شرتونی، رشید، مبادی العربیة، ج4. صص106-102

[2]. شرتونی، رشید،مبادی العربیة ، ص105

[3].7.وقتی که أفعَلَ و إستَفعَلَ معتل العین باشند، حرکت عین الفعل به فاءالفعل منتقل می شود و(عین الفعل) به الف قلب می شود درنتیجه دو« ال »درکنارهم قرار می گیرند که یکی ازآنها حذف می شود و عوض آن به آخرمصدر تاء مربوطه اضافه می شود.مانند:إغاثة، إشارة، إستقامة

[4]. به این وزن کمترمی آید؛ وقتی که کلمه مهموزاللام یا معتل اللام باشد بیشتربروزن تَفعِلَة می آید.مانند: وَطَّأ توطئةً ، هنَّأ تَهنِئةَ، حَلّی تحلِیةً ، زَکّی تزکیةً.

اما اگراجوف باشد ، فقط بروزن تَفعِیل می آید؛ مانند: تَجوِیف ، تَقوِیم

[5].5. هرگاه مصدرباب تفعّل و تفاعل معتل اللام باشد، الف پایانی آنها تبدیل به یاء می شود و ماقبل آن مکسور می شود.مانند: تأنّی تأنّیأً ، تغاضَی تغاضِیاً

6. هرگاه فاءالفعل باب مفاعلة یاء باشد ،آمدن مصدر وزن فِعال  ممتنع می شود و مصدربر وزن مفاعَلَة می آید.مانند: مُیاسَرَة ، مُیامَنَة

[7]. شرتونی، رشید، مبادی العربیة ص104

[8]. همان ص 106

[9]. طباطبایی، محمدرضا، صرف ساده .صص203-204

[10]. وهمجنین در مواردی اوزان نادری آمده. برای مثال در ثلاثی معتل اللام(ناقص) : مَعصِیَة، مَحمِیَة، مَأوِیَة، مَرزِئَة و در صحیحی که عین الفعل مضارع آن مضوم باشد مانند: مَرفِق ، مَطلِع و در فعل صحیحی که عین الفعل مضارعش مکسور باشد مانند: مَرجِع ، مَعذِرَة ،مَغفِرَة ،مَرِفَة... وازفعل  معتل العین(اجوف) : مَسِیر، مَقِیل، مَجِیء ، مَبِیت ، مَزِید، مَصِیر و...(شرتونی ،رشید، مبادی العربیة ، ج4.صص108-109)

[11]. طباطبایی، محمدرضا،صرف ساده. ص204

[12]. محمدی، حمید، صرف متوسطه. صص274-275

[1]. توزیع المکتبة الشرقیة ، المنجدفی اللغة والأعلام ،چاپ 23، بيروت ،دارالمشرق،1986م، ذیل ماده صدر

[2]. بندرریگی ، محمد، معجم الوسیط، چاپ اول، قم، اسلامي ،1384ش ، ذیل ماده صدر

[3]. سوره انعام ، آیه 57

[4]. فیروزآبادی ، مجدالدين محمدبن يعقوب ،القاموس المحیط، چاپ دوم ، بيروت ، دار إحياءالثرات العربي ،2003م ، ذیل ماده صدر

[5].الطریحی ، فخرالدین ، مجمع البحرین،چاپ دوم ،تهران ، نشرمرتضوي ،1362ش، ذیل ماده صدر

[6]. انجام دادن كار يا پديدآمدن حالتي

[7]. شرتونی ، رشید، مبادی العربیة ،ص102

[8]. منظور ازتقدیری این است که جابجایی حروف دارد.در مثال قاتل قتالاً ،محل الف درقاتل بعد از فاءالفعل ولی در قتالاً بعداز عین الفعل  است.

[9]. غلایینی، شیخ مصطفی، جامع الدروس العربیة ، چاپ اول، بيروت، دارالكوخ، 2004م ، باب الثاني ، ص120

[10]. تاء درآخركلمه به سه شكل است: 1.مبسوطه 2.مجرده 3.و مربوطه( كه تاء مربوطه همان تاء گرد مي باشد)

[11]. حسن ،عباس ، النحو الوافی ، چاپ 4 ،قم ،ناصرخسرو، 1380ش . صص 181-182

[12]. طباطبائی، سیدمحمدرضا، صرف ساده ،ص 201

[13]. محمدی ، حمید، صرف متوسطه، ص262

[14]. محمدی ، حمید، صرف متوسطه، ص274

و غلایینی ، شیخ مصطفی،جامع الدروس العربیة، ص129، طباطبایی، محمدرضا، صرف ساده. ص203،  حسینی تهرانی سیدهاشم،

 علوم العربیة ، چاپ اول ، قم، نشراخلاق ، تابستان  1384ش، ج اول ، ص310

[15]. اسمی که با میم زائده شروع می شود البته  به غیر از مصدرباب مفاعلة

 


مدرسه علمیه حقانی

استفاده از مطالب این سایت بلامانع می باشد.