آرشیو مقالات پژوهش طلاب

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 


تقدیم به :
ساحت مقدس قطب عالم بشریت حضرت حجت بن  الحسن العسگری .



و تقدیر از :
استاد محترم آقای حسینی خواه و عابدینی و تمامی عزیزانی که مرا در این پژوهش یاری کردند.





چکیده
در این پژوهش همانگونه که عنوانش نشان می دهد هدف دادن ، به مفاهیمی که مربوط مسأله ی حق فرزند ،پرده برداری از راز هستی و نقش آن است که به تناسب از روابط ناگریز من کودک و والدین بحث به میان خواهد آمد.
اگر چه هدف اصلی این بحثها بیان مسائل خانواده و تربیت کودک نیست ولی در عین حال از برخی مسائل تربیتی و ... مربوط به آن زمینه نیز سخن به میان آمده است.
وجهه نظر در این بحثها جنبه های اسلامی قضیه بوده است زیرا محوریت این پژوهش ،رساله الحقوق امام سجاد(ع) می باشد پس باید طوری بحث می کردیم که آیات و روایات مرتبط به حقوق فرزند را در آن آورده باشیم .
بحث در این پژوهش در دو فصل کلی ( بعد عاطفی – بعد اجتماعی ) پیش گرفته می شود که هر کدام  در جایگاه خود به صورت مفصل بحث شده است .
در بعد عاطفی ، مباحثی همچون ابراز و اظهار مهر و ابراز محبت در روایات و آیات – عدم افراط در ابراز و اشهار محبت – مساوات در ابراز محبت و اثرات عدم مساوات و ... مطرح شده است.
و همچنین در بعد اجتماعی ،مباحثی همچون تربیت و آداب آن – حقوق قبل و بعد از تولد به صورت مفصل – طرح شده است.







فهرست
مقدمه
فصل اول
بعد عاطفی
ابراز محبت در سیره و کلام معصومین (علیهم السلام)
عدم افراط در مهر ورزی و محبت به فرزند
مساوات در اظهار محبت بین فرزندان
آثار منفی عدم مساوات بین فرزندان
فصل دوم
بُعد اجتماعی
تعاریف تربیت
اهمیت اصل تربیت در آیات قرآن
اهمیت تربیت فرزند در روایات و سیره ی معصومین (علیهم السلام)
نگاهی گذرا به نقش والدین در تربیت و آموزش فرزندان
مهمترین حقوق فرزند
حقوق قبل از تولد
حقوق پس از تولد
نکته ی پایانی
نتیجه گیری بحث
منابع
…







حقوق والدین بر فرزندان
مقدمه :

الحمد لله رب العالمین ،ثم الصلاه و السلام علی سیدنا محمد و علی آله الطیبین الطاهرین و العن الدائم علی اعدائهم أجمعین.
حقوق ، مفهومی عام است که شامل مجوعه ی مقررات قواعد و اصولی می شود که روابط و مناسبات میان اجتماعات و افراد جامعه را به نحو متقابل تنظیم می کند . نظام حقوقی در مکتب انبیاء ( علیهم السلام ) به ویژه در اسلام جامعه را بر اساس کرامت انسان ،استوار دانسته و بر مبنای معارف و عقاید صحیح بازسازی می کند و با نفی ارزش های کاذب نژادی و قومی ، همه ی مومنین را از قبایل ،طوایف و نژادهای گوناگون ،سفیدو سیاه و عرب و عجم را به عنوان جامعه ی واحدی می شناسد.
قوانین اسلام  هماهنگ با فطرت است و نیازها و تمایلات انسان را در مسیری معقول مورد توجه قرار می دهد.
از زمان های بسیار قدیم کتاب های اخلاقی و حقوقی فاروانی تدوین یافته ولی کم تر نویسنده و صاحب مکتبی را سراغ داریم که نمونه ی کامل عمل و نمود عینی گفته ها و اندیشه های خود باشد مگر انبیای عظام و ائمه ی معصومین ( علیهم السلام ) .
امام سجاد (ع) یکی از این انسانهای شاخصی است که حثوث مبتنی بر کرامت انسانی را  علما و عملا ارائه فرموده است.
برای اینکه ابتدا خود و بعد دوستان را به مباحث حقوقی فرزند که حضرتش در رساله ی حقوق خویش بیان داشته بیشتر آشنا کنیم تصمیم به توضیح  و تبیین این حق گرفته و آن را به تحریر در آورده ایم .
دوستان عزیز، در مدتی که این پژوهش فعالیت واقعاً یک از لحظه های جالب زندگیمان و یک تجربه بسیار عالی برای ما بود شاید به دلیل نزدیک شدن به امتحانات نهایی و آماده شدن برای این امتحانات انچنان که باید نتوانستیم این پژوهش را به صورت مفصل تر بحث کنیم ولی سعی و تاشمان بر این بود که مطالب را به مخاطبین طوری ارائه کنیم که فهم موضوع برای آنها قابل درک باشد و ضمن آرزوی توفیق بیش از پیش از خداوند متعال در مورد سهو و اشتباه از خوانندگان محترم پوزش طلبیده و راهمنمایی های لازم را  درخواست می نمایم.
متن رساله الحقوق از امام سجاد (ع) :
و أما حق ولدک فتعلم أنه منک و مضاف إلیک فی عاجل الدنیا بخیره و شره و أنک مسئول عما ولیته من الأدب و الدلاله علی ربه و المعونه له علی طاعته فیک و فی نفسه فمثاب علی ذلک و معاقب فاعمل فی أمره عمل المتزین بحسن أثره علیه فی عاجل الدنیا ألمعذر إلی ربه فیما بینک و بینه بحسن القیام علیه و الاخذله منهو لا قوه إلا بالله ؛
« و اما حق فرزندت این است که بدانی او از تو و وابسته به تو است در زندگی دنیا و خیر و شرش با تو است  و تو مسئولیت سرپرستی او را از حسن تربیت و راهنمایی او بر خدای عزوجل  و کمک او بر طاعت و فرمانبرداری خدا در مورد تو و در مود خودش به عهده داری. سپس در صورت انجام ایتن مسئولیت ثواب می بری و در صورت کوتاهی کیفر می شوی . پس درباره ی او به گنه ای نیک عمل کن که خوبی اثر او در دنیا مشهود و در پیشگاه پروردگار عذری بین تو و او نباشد به سبب سرپرستی خوبی که از او کردی و نتیجه ای که از او گرفتی و کمکی جز از ناحیه ی خدا نیست.
این قسمت را با سخن امام سجاد آغاز می کنیم،ایشان همانطور که در سخنان ایشان شنیدن گذشت می فرمایند: حق فرزند این است که بدانی او از توست و … همانطور که شما نیز حدس زدید درباره ی حق فرزند بر پدر و مادر صحبت می کنیم امام سجاد( ع ) در این حق بسیار مهم به نکاتی عاطفی و اجتماعی اشاره می کند و اهمیت توجه به فرزندان را یاد آور می شود. مانیز برای بررسی این حق در فعل جداگانه ( عاطفی – اجتماعی ) بحثمان را ادامه خواهیم داد.




فصل اول:
بعد عاطفی

امام سجاد (ع) توجه می دهد که فرزندان بخشی از وجود پدر و مادر و پاره ی تن آنها هستند به همین دلیل آنها پیوندو علاقه ای طبیعی با فرزندان خود دارند در پی همین پیوند ،محبت و علاقه ی خود را به آنها ابراز می کنند.
امام سجاد (ع) محبت والدین را جهت می بخشد و تربیت صحیح و آموختن آداب نیکو را از حقوق فرزند می داند ،از آنجا که قبلا سرشت فرزند بخشی از انسان و پاره ی تن اوستت نسبت به او هم این علاقه و حب وجود دارد و این علایق و عواطف مورد تایید شرع مقدس نیز هست.
به این علایق و غرائز مثل بسیاری دیگر از غرائز حیوانی و انسانی در معرف ما جهت داده شده است و آنها را به سمت و سویی صحیحی هدایت کرده اند در مورد اصل محبت و علاقه و لزوم اظهار و ابراز آن در منابع ما سخنان بسیاری است.
در آیات شریفه ی قرآن ایه ای به این مضمون می بینیم که :

إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِیتاءِ ذِی الْقُرْبى‏ وَ یَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ الْبَغْیِ یَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ

« نحل /نود»
خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزديكان فرمان مي‏داديم: و از فحشا و منكر و ستمگران نهيم مي‏كرد! خداوند به شما اندرز مي‏داديم، شايد متذكر شويد! (90)
  چنان که خداوند در قران کریم فرموده است:

وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّهً وَرَحْمَهً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ

 (روم/ 21 ) و از نشانه‏هاي او اينکه، همسری از جنس خودتان براي شما آفريد تا در كنار آنان، آرامش يابيد، و در مي‏گفتند مودت و رحمت) قرار داد; در اين نشانه‏هايي است براي گروه‏هايي كه تفكر مي‏كردند.
بنا براین ارتباط بین زن و شوهر با پدر و مادر باید ارتباط محبت آمیز و آمیخته با رحمت و شفقت باشد و چنین رابطه ای است که مایه ی آسایش نفس و آرامش اعصاب ،اطمینان روح و جسم و همچنین و موجب همبستگی خانواده ،تحکیم اساس آن و دوام موجودیت واحدش خواهد بود.
-    عشق و مهربانی و محبت ،احترام متقابل و همیاری واقعی در گشودن گره تمام مشکلات و برطرف کردن موانع از سر راه خانواده را در پی خواهد داشت  و وجود روابط محبت آمیز در بر قراری تعادل روحی فرزند یک ضرورت محسوب می شود.
پس می توان نتیجه ای گرفت اینکه آسودگی فردی  و اساسی کودک ،به طور پیوسته نیازمند اتحاد پدر و مادر و انسجام و هماهنگی آنان در رویارویی با مسئولیت های زندگی است.
-    در میان اعضای خانواده وظیفه ی پدر سنگین تر است زیرا او باید مهر و محبت را بین اعضای خانواده گسترش دهد.
-    به ویژه  نسبت به همسرش مهربان باشد و نیازهای او را بر آورده سازد چون این هم از حقوق اولیه ی همسرش است و هم موجب  تربیت صحیح فرزند می گردد تا بدین وسیله مهر و محبت و دوست داشتن را به فرزند ش منتقل کند.
در این بین مسئولیت مادر نیز یک مسئولیت حساسی است زیرا او باید محیط داخل خانه را برای فرزندان و همسر به عنوان محیط امن و ارامش تبدیل کند و آسایش را برای اهل خانه مهیا سازد تا فرزندان دچار کمبود نشوند.




ابراز محبت در سیره و کلام معصومین (علیهم السلام)
1-    روایت با این مضمون در مکارم الاخلاق نقل شده است:
« أن رسول الله (ص) قبّل الحسن و الحسین علیهما السلام فقال الأقرع ابن حابس : إن لی عشره من الاولاد ما قبلت واحدا منهم فقال : ما علیّ ان ترع الله الرحمه منک »  
« روزی پیامبر (ص) دو فرزندش امام حسن و امام حسین علیهما السلام را می بوسیدند یکی از اصحاب به نام قرع بن حابس حضور داشت؛ گفت : یا رسول الله من ده فرزند دارم که تاکنون هیچ یک از آنها را نبوسیده ام ،حضرت فرمودند: من باید چه کنم که خدا مهربانی را از تو بر گرفته است؟
2-    مرحوم صاحب وسایل الشیعه ،روایتی از امام صادق ( علیه السلام ) نقل کرده است که حضرت فرمودند:
« اکثروا من قبله اولادکم فان لکم بکل قبله درجه فی الجنه مسیره خمسائه عام  »
فرزندان را زیاد ببوسید ؛ خداوند متعال به ازای هر بوسه به فرزند یک درجه در بهشت به انسان میدهد.
3-    در همان کتاب از امام صادق ( ع ) روایتی از پیامبر (ص) نقل شده است که حضرت فرمودند:
« من قبل ولده کتب الله له حسنه »
کسی که فرزندش را ببوسد خداوند در نامه ی عمل او یک حسنه می نویسد.
4-    از حضرت رسول (ص) روایت شده است که فرمودند :
« أحبوا االاصبیان و ارحموهم » فرزندانتان را دوست بدارید و با آنها مهربانی کنید.
در این روایات ما به چند نکته بر می خوریم که گفتن آن خالی از لطف نیست:
الف) دوستی و محبت کردن یک امر فطری و قلبی است و هر کسی که این ویژگی مثبت را نداشته باشد دچار نقص است.
ب) دوستی و محبت به فرزند باید به طریقی ابراز و اظهار شود ؛زیرا ممکن است کسی به فرزند ش علاقه مند بوده و او را بسیار دوست داشته باشد ولی این محبت را ابراز نکند . و در نتیجه آثاری که از ابزار و اظهار محبت باقی می ماند با وجود این امر دیگر اثری ندارد.
ج) ایجاد انگیزه در کسانی که خمود و بی حال هستند و ایجاد قدرت و نیرو
و نکات دیگری که در بعض روایات دیگر ذکر شده که ما از ذکر آنها معذوریم .

1-2 عدم افراط در مهر ورزی و محبت به فرزند
یکی دیگر از توصیه هایی که به پدر و مادر در زمینه ی محبت و مهرورزی به فرزندانشان می شود عدم افراط در اظهار محبت است که پدر و مادر باید در این مسأله توجه داشته باشند که ضمن اینکه وظیفه ی آنهاست که به فرزندان خود محبت کنند مواظب باشند راه افراط نپیمایند.
-    همانطور که قبلا گفتیم اساسا اظهار علاقه به فرزندان در روایات توصیه شده با این که اظهار محبت و علاقه به فرزند توصیه شده است و فرزند در همه ی دوران عمر ،حتی در بزرگسالی ،خود را بی نیاز از محبت و عواطف پدر و مادر نمی بیند ،در عین حال باید تعدیل شده باشد در حدی که به افراط و تندروی نرسد . در سخنی از امام باقر (ع) وارد شده که فرمودند:
« شر الاباء  من دعاء البر الی الافراط »  
بدترین پدان کسانی اند که در مهر ورزی و اظهار محبت افراط کنند.
-    نتیجه ی افراط در ابراز محبت به فرزند این است که پدر و مادر از تأدیب و آموختن آداب لازم به فرزند غفلت می کنند و غفلت آنها از آموزش آداب و علوم،عواقب شوم و خطرناکی برای فرزند به وجود می آورد ،چرا که کودک بالفطره قادر به درک همه ی خوبی ها و بدی ها نیست و در این سنین نیازمند آموزش است . اگر میل و اراده اش به چیزی تعلق گیرد ،پدر و مادر به خاطر همان رأفت و مهربانی و اهتمامی که به تهیه ی همه ی نیازهای او دارند ،بدون این که تامل کنند نیاز او را بر آورده می کنند این رویه یک روش غلط تربیتی است. زیرا گاهی تامین این خواسته ها باعث می شود که کودک، موجودی از خود راضی تربیت شود.
چنین فردی در بزرگسالی در آستانه ی ورود به اجتماع با مشکلات و موانع زیاری روبه رو می شود ،شکست های غیر قابل باوری را تجربه می کند که آثار بسیار نامطلوبی در روح و روان او به جای می گذارند.
این گونه افراد چون چگونگی برخورد با مشکلات را نیاموخته اند وقتی خود را با مشکلات مواجه می بینند و شکست های متوالی را تجربه می کنند و برای حل مشکل خود تدبیر لازم را ندارند دچار ضعف نفس شده، دست به خود کشی می زنند. علت اصلی همه این موارد تربیت ناصحیح والدین در دوران کودکی است
بنابراین والدین محترم ضمن این که نسبت به کودکانشان رافت ،محبت و دلسوزی دارند و این علاقه امری فطری و طبیعی است باید به جوانب دیگری نیز توجه داشته باشند.

1-3 مساوات در اظهار محبت بین فرزندان
یکی از وظایف سنگین و دقیق در راه پرورش و تربیت فرزندان حفظ عدالت و توازن بین آنهاست پدران و مادرانی که فرزندان متعدد دارند لازم است در طرز رفتار، همه ی آنها را با نظر عدل و انصاف و مساوات نگاه کرده و عملا همه را فرزند خود به حساب اورند تا بعضی از آنها در خود احساس حقارت و کوچکی نکنند .
در روایتی از پیامبر اکرم (ص) در اهمیت ایجاد رفتار عادلانه نسبت به فرزندان این چنین آمده که :
« عن النبی صلی الله علیه و آله ،نظر الی رجل له ابنان فقبل احدهما و ترک الاخر فقال النبی صلی الله علیه و آله ،فهلا ساویت بینهما»
«پدری با دو فرزند خود شرفیات محضر پیامبر شد یکی از فرزندان را بوسید و پدر فرزند دیگر اعتنا نکر پیغمبر که این رفتار نادرست را مشاهده کرد به وی فرمود: چرا با فرزندان خود به طور مساوی رفتار نمی کنی؟»
همچنین پیامبر اکرم(ص) در این مورد فرمودند« اعدلو بین اولادکم کما تحبون ان یعدوا بینکم»
«در بین فرزندان خود رفتار کنید همانطوری که مایلند فرزندان شما و مردم بین شما به عدل و دادگری رفتار نمایند»

1-4  آثار منفی عدم مساوات بین فرزندان :
پدر و مادرانی که این شیوه ی نادرست و ناپسند را اتخاذ می کنند در واقع با این عملشان باعث می شوند که فرزند خود دچار عقده ی روانی شود و کمبود محبت در خود احساس کند و دورانی که خاص شادابی و نشاط و شکوفایی استعداد ها و ملکات روحی است با کسالت و ناراحتی های عصبی و روحی عوض کنند که بالتبع در سلامت جسمی کودک هم تاثیر منفی دارد.
و همچنین باعث می شود که حسادت در وجود کودکان رشد کند و آنها را به یک انسان حسود که چیزی را بر دیگری نمی خواهد تبدیل کند.
نکته: طبق نظر سنجی همه ی روانشناسان معتقدند که کودکان به موازات نیازهای زیستی و فییولوژیکی به ویژه در سنین نخستین نیازمند ارتباطات عاطفی و پذیرش از جانب دیگران هستند که بر آورده کردن این نیازها موجب بستر سازی آرامش و تعادل روانی و دستیابی به برخی از بالندگی های روانی است . آرامش روانی، امنیت خاطر، اعتماد به نفس، اعتماد به والدین، الگو گیری در مهروزی به دیگران و پیشگیری از انحرافات، نمونه ای از این امتیازات است نه تنها موجب تندرستی بلکه بهترین پل ارتباطی برای تربیت کودکان در ساحت های گوناگون ،اعم از تربیت اخلاقی دینی سیاسی عاطفی فیزیکی و آموزشی است .
ارتباط عاطفی با فرزند موجب می شود که وی با والدین خویش صمیمی باشد . به آنان اعتماد کند و آنان را پناهگاه خویش در بحران های زندگی بداند همچنین است که خداوند در قرآن کریم خطاب به پیامبرش می فرماید:
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَىٰ طَائِفَةً مِنْكُمْ ۖ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ ۖ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ ۗ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ ۗ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ ۖ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا ۗ قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمْ ۖ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ  ( آل عمران/ 159 )
به خاطر  رحمت الهي، در برابر آنان، (مردم) نرم (و مهربان) شدي! و اگر خشن و سنگين بودي، از اطراف تو، پراكنده ميشدند.
پس از این مباحث نتیجه می گیریم که بحث مهر و محبت و ابراز و اظهار آن یک امر حیاتی است که هر پدر و مادی باید به شیوه ی درست و رعایت اعتدال به فرزند خود اظهار علاقه و محبت و رأفت کند.



فصل دوم
    بُعد اجتماعی    

در فرازی از سخنان امام سجاد (ع) می بینیم که می فرمایند« و انک مسئوول عما ولیته من حسن الادب و الدلاله الی ربه و المعونه له علی طاعته ... .
نکته ای که در این عبارت می یابیم این است که چون بر فرزندت ولایت داری و خدا تو را ولی او قرار داده است ،باید او را صحیح تربیت کنی و آداب نیکو را به او بیاموزی
در توضیح این مطلب باید گفت که چون اسلام یک مکتب جامع اعتقادی و اخلاقی است الزاماً هم عهده دار معرفی شیوه ها و روش های تربیتی است و هم آداب نیکو و راه و رسم آموزش آنها را بیان می کند .


 1-1  تعاریف تربیت :
1.    تربیت یعنی بر انگیختن استعداد ها و قوای گوناگون انسان و پرورش آن که باید به کوشش و مساعی خود متربی نیز توأم گردد تا به منتهای کمال نسبی خود به میزان طاقت و توانایی نائل شود این استعدادها و قوای مختلف  و کیفیت کاربرد آنها در سایه ی اعمال منظم و سازمان یافته ی متربی تحت نظارت مربی و پرورشکار ،شکوفایی و رشد خود را آغاز می کند.
لذا تربیت در صورتی ثمره بخش خواهد بود ک عمل و کوشش متربی توأم و همراه باشد به این معنی : کوششی که متربی در غلبه ی بر مشکلات و هنگام برخورد با دشواریهای زندگی روزمره و یازندگی مدرسه ای به کار می برد عملا به او درس اخلاق می آموزد و به وی می فهماند که چه نوع رفتاری درست و یا نادرست می باشد.
پس تربیت عبارت است از عملی که قوای جسمانی و روانی و عقلی انسان را شکوفا ساخته تا آن قوا با نظام و سازمان ویژه ای با استمداد از درون متربی و مدد کوشش های او به میزان توانایی و استعداد خود رشد و پیشرفت نماید  
2.    تربیت عملی است که از طیق نسل بالغ درباره ی آنها که رشد کافی نیافته اند به منظور پرورش جسمی فکری و اخلاقی شدن انجام می شود تا آنها را برای عضویت در زندگی انسان آماده کند
3.    (تربیت عبارتست از پرورش عضوی مفید برای جامعه.)
از نظر اسلام  می توان گفت تربیت عبارت است از هدایت و اراده جریان ارتقائی و تکاملی بشر، یا ایجاد هیئت تازه در فرد به منظور فراهم آوردن زمینه جهت رشد و تکامل همه جانبه  




1-2 .اهمیت اصل تربیت در آیات قرآن
اگر به آیات شریفه ی قرآن توجه شود تربیت به طور عام از وظایف انبیاء و پیامبران الهی شمرده شده است در سوره ی مبارکه ی جمعه می خوانیم:هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ
و كسي است كه در مي‏گفت: جمعيتش درس نخوانده رسولي از خودشان برانگيخت كه آياتش را بر آنها)! مي‏بينم و آنها)! را تزكيه مي‏فرستيم، و به آنان، كتاب (قرآن) و حكمت) ميدهيم. هر چند پيشاپيش از آن در گمراهيند); آشكاري بودند! (2)
وظیفه ی انبیاء در رسالت آنها در این نکته ی مهم خلاصه می شود 1. علم و تزکیه 2. تربیت جامع انسان که انبیاء نیز برای تحقق این هدف بزرگ مبعوث شده اند.
خداوند به وسیله ی انبیاء راه را به انسان ها نشان داده است و به طریق وظیفه ی تربیتی خود در قبال بنده گانش به طور کامل ادا فرموده است :لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ  (بقره / 256 )
به وسیله انبیاء راه صحیح و راه گمراهی و خطا بری انسان تبیین شده است.
بنابراین اصل مسأله ی تربیت و فراگیری آداب و قواعد زندگی دنیا برای وصول به ان هدف نهایی آفرینش و خلقت انسان امری بسیار روشن است . اساسا چیزی جز تربیت را نمی توانیم انگیزه و حکمت ارسال رسل و بعثت انبیاء معرفی کنیم اما نسبت به تربیت فرزند به طور خاص در مباحث بعدی خواهد آمد.


1-3 اهمیت تربیت فرزند در روایات و سیره ی معصومین (علیهم السلام)
1.    امام مجتبی (ع) می فرماید:
« رحم الله امرءا وعظ نفسه و وعظ اخاه و اهل بیته»
خداوند رحمت کند کسی را که نسبت به تربیت خود برادر و اهل بیتش اقدام می کند.
2.    از رسول اکرم (ص) نقل شده است که فرمودند:
« لان یودب احدکم ولده خیر له من ان یتصدق بنصف صاع کل یوم »
اگر شما فرزندانتان را ادب کنید بهتر از این است که هر روز مقدار قابل توجهی صدقه بدهید.
3.    امیرالمومنین (ع ) در نهج البلاغه می فرمایند:
« لا میراث کالادب »  
هیچ ارث و میراثی برای فرزند گران قیمت تر از ادب و تربیت نیست.

1-4 نگاهی گذرا به نقش والدین در تربیت و آموزش فرزندان
کلاس اول تربیت و آموزش انسان در خانواده است و کودک دروس اولیه ی زندگی را از پدر و مادر و اطرافیانش فرا می گیرد از این رو اگر زبان والدین عربی باشد کودک به زبان عربی آشنا می شود و اگر فارسی باشد به زبان فارسی و اگر ترک باشد به زبان ترکی و ... .
اگر خانواده اهل ساز و دهل و ترانه و تصنیف باشند . کودک از همان خردسالی به طور نهادی آنها را می آموزد و اگر اهل نماز و دعا و عبادت باشند باز روی قانون تبعیت کوچکتر از بزرگتر مهر را از مقابل والدین برداشته و به تقلید از آنها خم و راست می شود  و می بوسد ،اگر والدین اهل فحاشی و دشنام باشند او نیز دشنام و فحاشی می آموزد و اگر اهل بی بند و باری و هرزگی در سخن و رفتار باشند او نیز به همان شیوه بازخواهد آمد، خلاصه چشمان درخشان کودکان شب و روز حرکات پدر و مادر و روابط آنها را می نگرد و گوشهای حساس آنها مانند دستگاه گیردنده ی قوی و مجهز مواظب حرکات و سکنات آنها ست بر این اساس ناگفته، پیداست که اگر کانون خانواده گرم و صمیمانه ای باشند معمولا کودکانی سالم با شخثصیتی مثبت و فعال در آن پا به عرصه ی جامعه خواهند گذاشت و گرنه افرادی بی بند و بار و لا ابالی بزهکار و بی دین و ... وارد عرصه ی جامعه شده و چون خود مفسدند فساد به بار می آورند . پس پایه گذاری پرورشی صحیح و تربیت عضوی مفید برای جامعه نخست از سوی والدین اقدام می شود.
بر این اساس نخستین کسانی که کودک از آنها شکل می گیرد بر بسیاری از روحیات و غرائز او در اثر تماس با آنها به وجود می آید ،والدین هستند. آنها از آن جهت که بسیاری از ویژگی ها و صفات را از خود و اجدادشان به کودکان منتقل می کنند عامل وراثتند و از آن جهت که در تماس همیشگی با فرزند خویش هستند و اعمال و رفتار او را زیر نظر دارند و او نیز آنها را الگوی خویش قرار میدهد یک عامل محیطی برای تربیت به حساب می آیند . پس پدر و مادر ( خانواده ) اولین بذر رشد فردی و شخصیت آدمی را می کارند زیرا کودک در بیشتر حالات خود مقلد پدر و مادر خواهد بود.
از این رو  ما از نقش پدر و مادر ( خانواده ) در تربیت فرزندان بحثمان را ادامه می دهیم .

1-5 مهمترین حقوق فرزند:
روش های تربیتی فرزند ،مثل اصل تربیت نیازمند تمهید و زمینه سازی های خاص خود است پس ما در این قسمت مهمترین حقوق فرزند را یک به یک بررسی می کنیم .





الف) حقوق قبل از تولد

1.    حق حیات :

 بر همین اساس سقط جنین ،بنابر رأی معتبر و برتر مگر موارد خیلی ضروری ،حرام و نامشروع است . زمانی اسقاط آن مباح است که پزشک متخصص مطمئن باشد که بدون اسقاط جنین مادر او تلف می شود .

2.    مادر خوب برای فرزند :
برای آن که فرزندان خوب و پرهیزگاری تربیت شوند پدر لازم است همسر دیندار و با اخلاقی را انتخاب نماید همسری که در خانواده ی اهل دین ، اخلاق، با کرامت و احترام پرورش یافته باشد. برخورداری از این صفات جزو مستحبات گزینش همسر است. چون مادر در تکوین جسمی و روحی فرزند نقشی غیر قابل انکار دارد انتخاب مادر مسأله ای است که تاثیر مستقیم در ایجاد زمینه ی مساعد برای تربیت های تشریعی و بعدی دارد و از نظری دیگر وجود مادر را می توان به ظرفی تشبیه کرد که آدمی خوراک یا شربتی را در آن می گذارد بدیهی است که هر چه ظرف پاکیزه تر باشد مظروف هم گواراتر خواهد بود .
مطلبی که در  اینجا دارای اهمیت زیادی است این بوده که کسانی که در آستانه ی زناشویی هستند و می خواهند کانون خانوادگی یعنی همسر آینده ی خود را انتخاب کنند ،نباید تنها در فکر پیدا کردن دوشیزه ای باشند که از میان تمام مزایا ،فقط دارای زیبای و حسن اندام است و بس ،اما فاقد مایای اخلاقی و خانوادگی است.
زیرا در یک همسر ایده آل و خوب تنها زیبایی شرط نیست بلکه به اضافه ی زیبایی ،اخلاق ،نجابت ،حسن معاشرت و سازگار بودن ،صلاحیت فامیلی و سایر مزایای معنوی نیز از شرایط مهم و اساسی او به شمار می رود. افراد کوته نظر تنها به پیروی از مطالع شهوت پرستانه و تمایلات جنسی خود که یک نوع غریزه ی حیوانی است می روند عمر و زندگی گران بهای خود را فدای شهوت موقت می کنندو تنها یک همسر زیبا با این که از سایر مزایا محروم باشد دل را فدای شهوت موقت او می کنند و پس از چند صباحی در اثر نامساعد بودن وضع اخلاقی و عدم توافق فکری اختلاف داخلی ،تنافر و بد بینی در میان آن دو پیدا شده ،رفته رفته زندگی آنان را روز به روز تلخ تر و آشفته تر ساخته تا در نتیجه این زن و شوهر جوان با فرسودگی روحی و الام فکری، اعصاب در هم ریخته، ناراحتی،  پریشانی قلبی و اضطراب خاطر مواجه شده و به جای یک زندگی شیرین  و لذت بخش و آرام عمری را تلف کرده و چه بسا منجر به جدایی و طلاق می شود و این خود عواقب بسیار خطرناکی در پیش دارد که یکی از آنها بی سرپرست ماندن طفل معصوم و آشفتگی تربیت آنان و اختلال زندگی طرفین است ،چنان که در جراید کرارا خوانده و می خوانید.
و اینجاست که باید دستورات حکیمانه و فوق العاده و پر رزش اسلام را در این باره تصدیق کرد و به عظمت و دور اندیشی موسس اسلام اعتراف نمود و در برابر مکتب مقدسش سر تعظیم به زیر آورد.

ویژگی همسر مناسب در روایات:     
1.    قال رسول الله (صلی الله علیه و اله ) لا نکح المرأه لاربعه لما لها جمالها و نسبها و لذتها فعلیک بذات الدین .
رسول خدا (ص) فرمودند: زن را برای مال و جمال و لذت ازدواج نکن بر تو باد به زن دیندار
2.    امام صادق (ع) از رسول اکرم (ص) روایت کرده که فرمودند:
« ایاکم و تزوج الحمقاء فان صحبتها بلاء و ولدها ضیاع »  
از ازدواج با احمق بپرهیزید زیرا همنشینی با احمق مایه ی اندوه و بلاء و فرزندش نیز مهمل و بدبخت است.
3.    قال رسول الله (ص) « ایاکم و خضر الزمن » قیل : یا رسول اله !ما خضراَء الذمن؟ قال: المرأه الحسناء فی منبت السوء»
پیامبر اکرم (ص) فرمود: بپرهیز از گیاه سبر و شادابی که در مزبله گاه می روید پرسیدند منظور شما از خضرا ء دمن چیست ؟ فرمودند: منظور زنِ زیبا یی است که در یک خانواده ی بی تربیت بار آمده باشد.
پس باید همسرانی را به عنوان مادر فرزندان انتخاب نمود که فرزند برومند و شایسته و تربیت پذیری را به جامعه تحویل دهند تا در جامع مثمر ثمر بوده و بتواند برای جامعه ی اسلامی مفید باشند.

3-مواظبت از جنین :
یکی از مطالبی که همیشه در دنیا مورد توجه بوده و هست موضوع ( ارتباط مادر با جنین ) به این معنی از زمانیکه نطفه در رحم زنی منعقد می شود دیگر حالات پدر در بچه اثر ندارد بلکه فقط مادر است که ارتباط مستقیم با جنین دارد و در تمام دوران 9 ماه بارداری است او مانند عضوی است از اعضاء مادر و تمام عواملی که در جسم و جان مادر اثر می گذارد در فرزند هم موثر است اگر پدری بعد از انعقاد گرفتار میگساری شود و یا عوارض گوناگونی در او پدید آید در فرزند اثری ندارد زیرا در آن برهه ی از زمان بچه با مادر مرتبط است و اگر مادر گرفتار میخوارگی شود فرزند او نیز در شکم گرفتار مستی و مسمومیت خواهد بود.
پس نظر به اهمیت این دوره و نقش آن در سعادت یا شقاوت طفل و توصیه های ارزنده چه از سوی مذاهب و چه از سوی مکاتب و علوم برای مادر بسیار و وظیفه ی او بس دشوار وسنگین ذکر شده است.
 برخی از مراقبت های لازم که در دوران حمل باید مراعات شود اختصارا اشاره می کنیم.

1-    مسئله ی تغذیه :
 روایات و توصیه های بهداشتی در این زمینه بسیار و از آن جمله اینست کهاولا غذاها به تناسب نیازمندی های جنین باشد یعنی مواردی که در ساختن تن و مغز کودک تاثیر دارند بیشتر مصرف شوند ثانیا غداها از نظر حجم ،اندک و از نظر قدرت ،قوی و مقوی باشد ثالثا از استفاده ی غذاهای سنگین ،دیر هضم و نفخ آمیز پرهیز شود رابعا میزان غذا در هر بار مصرف اندک ولی دفعات صرف غدا بیشتر باشد و خامسا و ... .
اینها که ذکر شد متن روایات اسلامی است که مورد تایید علم بهداشت و بر اساس نظرات پزشکان و علمای تغذیه است . در بعضی از روایات اسلامی به آثار غذاها و نقش آنها در سازندگی جنین اشاره شده است  
1.    رسول اکرم (ص): « اطعموا حبالاکم السفرجل ،فانه یحسن اصلاق اولادکم»  
در دوران بارداری به همسرانتان از این میوه (گلابی یا به ) اهداء کنید تا بخورند که باعث خوبی اخلاق فرزندانتان شود.
2.    « اطعموا المراه فی شهر ها الذی تلذ فیه التمر فان ولدها یکون حلیما تقیا»
در ماه آخر بارداری به همسرانتان خرما بخورانید تا فرزندانی بردبار و با تقوا داشته باشید.
این از آثارمستقیم خوراک پدر و مادر به خصوص مادر در دوران بارداری است .  و از این قبیل سخنان بسیاری در کتب اسلامی داریم و ذکر شده است که غذا ها چگونه در ساختن کودکان  تاثیر می گذارند.
2.در جنبه ی امنیت مادر :
 توصیه شده استکه زمینه های اضطراب انگیز،ترس ،هیجانات برای زن حامله پیش نیاید که نتیجه اش تاثیر منفی در جنین است.
وحشت فوق العاده ی ماد،ر نگرانی ها،دلواپسی ها،هوس های ارضا نشده همه و همه در جنین اثر نامطلب دارند.

3.در زمینه ی اشتغالات:
 توصیه شده که کارهای مادر در دوران حمل سبک و قابل تحمل باشد ،از حمل و نقل بارهای سنگین واز انجام کارهایی که فعالیت بدنی سختی را ایجاب می کند معاف گردد. در ماههای اول حاملگی از پیاده روی های طولانی از بالا پائین رفتن پله های متعدد ،آنهم به تندی و سرعت خودداری نماید و میزان استراحت او با فاصله های زمانی کمتری تنظیم گردد.

تاثیر کردار مادر:
این داستان را کرارا شنیدیم که قدیم الایام بچه ای مشک سقائی را سوراخ و سرمایه ی آن مرد بیچاره را لطمه زد،مرد مزبور به ناچار نزد پدر طفل که از زهاد و بزرگان محل بود رفته و از این پیش آمد گله کرد.
پدر با پرداخت پول و جبران ضرر ،سقاء را راضی کرده و فرستاد ولی با خود به اندرون منزل رفته با عیالش در تماس شد و قضیه را با او در میان گذاشت و در ضمن متذکر شد که این عمل فرزند ما باید نتیجه ی کردار یکی از ما دو نفر باشد من هر چه فکر می کنم و صفحات زندگی ام را  ورق می زنم چیزی که علت و نتیجه ی این عمل فرزند ما باشد نمی بینم تا از طریق وراثت به او رسیده باشد ،بهتر است شما کمی فکر کنید و به زندگی خود دقیق شوید شاید اعمال فرزند ما نتیجه یکی از افعال نکوهیده ی تو باشد زن در جواب گفت من هر چه فکر می کنم باعث و علتی نمی بینم مگر آن روزی در ایام حمل همین کودک از کوچه می گذشتم گذارم به کنار باغی افتاد درخت اناری که شاخه ی پر میوه ی آن به طرف کوچه آویزان بود دیده ام را جلب کرد فشاری به انار داده و سوزنی بر آن فرو بردم و از آب انار مکیدم حالا متوجه شدم که عمل آن روز من در جنین اثر گذارده و فرزندم امروز چنین عملی ار انجام داده و باعث بر خجالت و شرمساری ما گردید.
خلاصه آنکه دوران حمل دوره ی سخت و در عین حال لذت بخش است. فراموش نکنیم که گرچه رعایت همه جانبه ی اصول و موازین در این مرحله دشوار است ولی امری است مهم و مرگ و حیات ،سلامت یا بیماری مادر ،کمال یا نارسائی طفل تا حدود زیادی مربوط به این مسائل خواهد بود.

ب) حقوق پس از تولد :
مسئولیت های پدر و مادر در مقابل کودکانی که به دنیا آورده اند عبارتند از :

1.خواندن اذان و اقامه :
 مستحب است که در گوش راست نوزاد ،اذان و در گوش چپ او اقامه خوانده شود تا اولین کلماتی را که می شنود توحید و یکتا پرستی و به بیان عظمت خداوند باشد.

2.نام نیک نهادن :
 کودکان این حق را دارند که والدین آنها بهترین و زیباترین نام را برایشان انتخاب کنند.
1- رسول اکرم (ص) فرمودند: « من حق الولد علی الوالدین یحسن اسمه»   
از حقوق فرزند که بر عهده ی والدین است نهادن نام نیک بر او است.
 2- امام رضا (ع) فرمودند: «سمّه بأحسن الاسماء و کنّه بأحسن اکنی»  
بهترین نام و کنیه ها را که درمیان اعراب متعارف است برای فرزندانتان انتخاب کنید.
3-رسول اکرم (ص) فرمودند: « من ولد له اربعه اولاد لم یسم احد هم باسمی فقد جفانی»  
اگر خداوند به کسی چهار فرزند پسر عنایت کند و هیچ یک را به یکی از نامهای من نامگذاری نکند در حق من جفا کرده است .
بی شک نام نیکو تاثیر روانی خاصی دارد که بعد از رشد کودک و دورانی که کودک به مرحله ی تمییز می رسد با مختصر تنبه و توجهی از ناحیه ی والدین این اسم خوب و پسیندیده تاثیر روانی مثبت بر فرزند می گذارد. و بر عکس اگر نام غیر مناسب واز نظر عرفی زشت و مستهجن باشد تاثیر منفی را بر روان فرد می گذارد گرچه آن نام در زمان والدین نیکو بوده است.
اساسا نام گذاری فرزندان به نام شخصیت ها بزرگان مفاخر ملی و اعتقادی بین همه ی اقوام و ملل یک فرهنگ پسندیده است تا در سایه ی آن بزرگان و مفاخر خود را احیاء کنند. این سنت حسنه تاثیر روانی زیادی بر کودکان دارد. چرا که سعی می کنند اخلاق و رفتار خود را به هم نام خود نزدیک کنند. و به همان شیوه رشد کنند تا به مرحله ی کمال برسند.

3.عقیقه :
 به حیوانی گفته می شود که در روز هفتم تولد فرزند برای پذیرایی خوشاوندان و دوستان و مستمندان ذبح می شود . اقدام به این مهمانی و پذیرایی در حد توان خانواده کاری مستحب است و واجب نیست.

4.تحینک :
 این است که دانه ای خرما یا مقداری عسل با کمی آب قاطی شوند تا به صورت مایع در بیاید و با مقداری از آن کام و دهان نوزاد شیرین بشود . مقداری از آن را هم از گلو فرو ببرد.


5.شیر دادن:
 همه می دانیم ه وقتی فرزند انسان قدم به عرصه جهان بشریت می گذارد مستقلا نمی تواند زندگی خود را تامین کند بلکه برای مدتی تامین زندگی او به دوش پدر و مادر است بعضی از حیوانات اساسا دوران کودکی ندارند و از همان اول تولد تحت تاثیر عوامل تکوینی به قضای الهی تکامل می کنند و نیازی به سرپرستی ندارند مانند نوع ماهی ها و حشرات – ماهی فقط تخم ریزی می کند تخم ها در دامن طبیعت رشد کرده و احتیاجات خود را بر می اورد. و بعضی حیوانات مثل درندگان و پرندگان و چهارپایان دوران طفولیت دارند و دوران طفولیت آنها از چند هفته یا چند ماه تجاوز نمی کند ولی دوران کودکی فرزندان ما یعنی مدت احتیاج آنها به پدر و مادر خیلی طولانی و ممتد است . و بچه ی انسان دو سال تمام شیر می خورد مادر او را مراقبت می نماید.
بالاخره از مسائل مهم بعد از تولد فرزندان مسئله ی تغذیه و شیر دادن آنهاست . پس نکته ی مهمی که در تربیت تاثیر دارد شیر دادن است که در شیر دادن توصیه شده اولا که فرزند حتما از شیر مادر تغذیه کند و ثانیا اگر مادر از دنیا رفته است یا به هر دلیلی به فرزند شیر نمی دهد کسی که می خواهد به فرزند شیر بدهد باید واجد شرایطی که در برخی از روایات به آن تصریح شده سات ،باشد.
رسول اکرم(ص) :  «ایاکم ان تستر ضعوا الحمقاء فان البن نشئه علیه »
زن های احمق را که قدرت تشخیص خوب و بد را ندارند و کودن هستند –برای شیر دادن انتخاب نکیند زیرا شیر موجب  نشو و  نمای فرزند است و خصلت های مادر رضاعی ،در او انشاء می شود ،این قوت ادراک نیز به کودک شیزخوار منتقل می شود.
همچنین در اصل شیر دادن خداوند متعال در سوره ی بقره فرموده است : « مادران باید دو سال تمام به فرزندان خود شیر دهند آن هایی که میخواهند دوران شیر خوارگی را کامل کنند»(بقره / 223 )


5-    مهربانی با کودک :
 کودکان برای رشد و نمو و اعتدال زندگی و عواطف خویش به محبت ،عشق ،مراقبت و شفقت نیاز دارند تا از شخصیتی متوازن و به دور از ناهنجاری روانی و عقده های گوناگون برخوردار شوند زیرا چنانچه کودکان از طرف نزدیکان به ویژه پدر و مادر مورد توجه مراقبت  و محبت قادر نگیرند در تنگنای روحی و معنوی قرارگرفته و دچار ناراحتی و بی تابی می شوند که در مورد این مورد به تفصیل در فصل اول بحث کردیم.

7.عامل محیطی:
 شامل دامان والدین است . دامن پدر و مادر نخستین مدرسه ی کودک است که شخصیت کودک درآن رنگ می گیرد. بسیاری از همتهای بلند ،ارزشهای عالی ،خلق و خوی نیکو ،آزادگی ها دون طبعی ها، توسری خوری ها، کج خلقی ها، انزوا طلبی ها از دامان والدین منشا می گیرند تاثیر و نفوذ عمیق والدین در کودک و در رنگ دادن شخصیت او بدان علت است که خانواده کانون محبت و احترم در عین حال مرکز اعمال نظم و انضباط است .

تربیت بچه در خانه :
الف) در جنبش و حرکت و بازی و در رفع احتیاجات و انجام دادن آرزو ها بچه را به قدر امکان آزاد و تنها باید گذاشت تا به استقلال نفس عادت کند.
امام صادق (ع) :« الولد سیّد سبع سنین»  طفل، هفت سال سیادت می کند.
یعنی فرمان او لازم الاجرا است . پدر و مادر باید به خواهش و خاسته های او در این دوران توجه کنند و اهتمام داشته باشند.
ب) به قدر امکان اتاق مخصوصی باری بازی و مشغولیت بچه ها باید تهیه کرد و تمام لوازم آن را به مناسبت سن و قد ایشان کوچک و کوتاه و سبک قرار داد.
ج) رختهای تنگ و کلفت برای صحت بچه ها بسیار زیان دارد و از ابتدا نباید به آن عادت داد.

8.نظارت بر تعلیم و تعلم فرزندان:
 جوامع اسلامی به ویژه فرزندان همیشه در معرض خطر وسوسه ها و القائات گمراهان بوده اند به خصوص که در پیش گویی های اولیای دین این مطلب محسوس است که هر چه فاصله ی زمانی اسلام از دوران حضور آشکار معصومین(ع) بیشتر شود خطر جدی تر می شود.  
گرچه این مطلب احتیاج به یک بحث مفصل و دقیق دارد ،اما ضرورت آن در شرایط فعلی جوامع اسلامی ایجاب می کند تا مقداری به آن بپردازیم . به ویژه که امروزه می بینیم حتی در مدارس و فرهنگ کشور ما این تفکر رسوخ پیدا کرده و افرادی در قالب دفاع از قرآن و حمایت از این که قرآن غریب مانده و روایات بیشتر از قرآن مورد توجه است می خواهند کم کم پیوند فرزندان و جوانان ما را از روایات اسلامی که مبین سلسله ای از اعمال و رفتار در همه ی شئون زندگی است قطع کنند و رابطه ی فرزندان پاکیزه و منزه و خوش قلب ما  را از مقام فقاهت و مرجعیت ببرند.
این خطر بسیار بزرگی است که والدین محترم باید نسبت به ان توجه لازم را داشته باشند و صرف این که در نظام اسلامی فرزندانشان را به مدرسه می فرستند نباید آنه را مطمئن کند و همچنین نوجوانی که فکر می کند والدینش برای کمک و پشتیبانی او پشت سرش قرار دارند کار بهتری انجام می دهد تا کسی که فکر کند والدینش اهمیتی به او و کارش نمی دهند. باید اطمینان حاصل کنیم که فرزندتان از توجه شما و اهمیتی که به کار او میدهید آگاه است ،بگذارید پسر یا دختر جوانتان مطمئن شود که شما پشتیبان او هستید و این را نه فقط به گفتار بلکه در عمل با علاقه مندی واقعی به کار آنها و سعی در کمک کردن به آنان ثابت کنید . در این صورت کار و تحصیل برای آنها آنقدر طولانی و خسته کننده جلوه نکرده ،مدرسه برای آنها مهیج و جالب خواهد شد زیرا اگر بگوییم از حدود 95 هزار ساعت زندگی کودک تا پایان 11 سالگی فقط 5 هزار ساعت آن در مدرسه است پس این اقتضا می کند که والدین بیشتر در تعلیم و تعلم کودکان دقت کنند.

9- سفارش به تقوا و توجه آخرت:
امیرالمومنین (ع) در نامه ی 31 نهج البلاغه به فرزندش امام حسن مجتبی(ع) می فرمایند:
« من الوالد الفان العقد للزمان المدبر العمر ... .»
از پدری که در آستانه ی فنا است و پیرگی زمان را پذیرا است ،زندگی را پشت سر نهاده ،تسلیم گردش روزگاران شده ، نکوهش این جهان کرده ،و آرمنده ی در سرای مردگان ،و فردا کوچنده از آن ،به فرزندی که آرزومند چیزی است که به دست نیاید ،رونده ی راهی است که به جهان نیستی درآید.
فرزندی که بیماری ها را نشانه است و در گرو گذشت زمانه تیر مصیبت ها بدو پران است و خود دنیا را بنده ی گوش به فرمان و سودا در فریب است.. .
دلت را به اندرز زنده دار و به پارسایی بمیران ،و به یقین نیرو بخش و به حکمت روشن گردان و به یاد مرگ خوارش ساز»
حضرت این نامه به به عنوان پدری که عمری را سپری کرده ،سرد و گرم روسزگار را چشیده است و روزهای آخر حیات دنیا را می گذراند و به زودی در سکنای مگان و گذشتگان مأوا می گیرد به فرزندی که ارزوهای دست نایافته ای دارد و باید راه گذشتگان را طی کند می نویسد.



10. پرورش ایمان در کودک :
یکی از وظایف پدر و مادر پرورش عواطف ایمانی و اخلاقی در کودک است. به موجب روایات اسلامی پدران و مادران مسلمان موظفند از دوران طفولیت کودک را با ایمان بار بیاورند و فطرت خداپرستی را در روان وی بیدار کنند به وسیله ی عبادات تمرینی ،طفل را به اطاعت از اوامر الهی وادارند و در پرتو رابطه با خداوند او را انسانی خلیق و شایسته تربیت نمایند.  
حضرت می فرمایند:
« والدلاله الی ربه و المعونه له علی طاعته »
پدر و مادر باید فرزند را به خدایش رهنمون شوند و اطاعت الهی را به او بشنسانند.
رسول اکرم (ص) : کل مولود یولد علی الفطره فأبواه یهودانه و نصرانه و یمجسانه »
فرزند بر اساس فطرت اولیه ی خلقش خدا شناس است این پدر و مادرند که او را به سمت یهودیت و مسیحیت و مجوسیت رهنمون می شوند.

11. تربیت اخلاقی بچه :
نخستین قدم برای تربیت اخلاقی این است که بچه به تشخیص دادن نیک و بد عادت کند . نیک آن را بداند که برای خود و یا دیگران فایده دارد و بد آن را که برای خود و یا دیگران ضرر می رساند و نیز یاد گیرد که هر کاری نتیجه ای و هر عملی ،عکس العملی دارد یعنی هر چه می کند هثمر و اثری خواهد بخشید . در مسئله ی اخلاقی مخصوصا نظریات تنها فایده ندارد، باید نیکی و بدی یک عادت و یک کار را عملا برای بچه محسوس ساخت .
این را با نشان دادن نتیجه ی کارهای خود او دیگران می توان به جا اورد.
همیشه پیش از وقت باید دقت کرد که بچه حرکت و رفتار و کردار بد و زشت یاد نگیرد تا بعد احتیاج به تصحیح اخلاق او لازم آید. این هم ممکن نمی شود مگر با اینکه همیشه بچه را  با کارها و رفتار ها و گفتارهای خوب و زیبا محاط کنیم.
در مسئله ی اخلاق ،راستگویی را سرچشمه فضایل باید قرار داد و بچه ها را از خوردی به آن معتاد باید ساخت.

12. توجه به ورزش :
در کلام معصومین (ع) تربیت جنبه های جسمانی فرزندان هم مورد عنایت واقع شده است در روایتی از رسول اکرم(ص) نقل مردیم که فرمودند: حق فرزند این است که علاوه بر آموزش علم به او شناگری و تیر اندازی بیاموزید.

13. هزینه ی فرزندان : پداران و مادران مسئولیت دارند که در زمان کودکی و نوجوانی تا پایان تحصیل و یافتن کار ،مخارج لباس و خوراک و تحصیل فرزندان را فراهم نمایند .
در آیه ی شریفه ی قرآن خداوند متعال نیز به این امر اشاره کرده است .
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلاَدَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لاَ تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلاَّ وُسْعَهَا لاَ تُضَآرَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلاَ مَوْلُودٌ لَّهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَن تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَإِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسْتَرْضِعُواْ أَوْلاَدَكُمْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُم مَّآ آتَيْتُم بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُواْ اللّهَ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ  (بقره / 233 )   
مادران، فرزندان خود را دو سالند! تمامي شير مي‏داريم! (اين) براي كسي است كه بخواهد دوران شيرخوارگي را تكميل كند. و بر آن كس كه فرزند براي او متولد شده (پدر)، لازم است خوراك و پوشاك مادر را به طور شايسته در مدت شير دادن بپردازد؛ حتي اگر طلاق گرفته باشد.) هيچ كس موظف به بينديشيد، از مقدار توانايي خود نيست! نه مادر (به خاطر اختلاف با پدر) حق ضرر زدن به كودك را دارد، و نه پدر. و بر وارث او نيز لازم است اين كار را انجام دهد (هزينه مادر را در دوران شيرخوارگي تامين نمايد). و اگر آن دو، با رضايت يكديگر! و مشورت، بخواهند كودك را (زودتر) از شير بازگيرند، گناه‏آميز بر آنها! نيست. و اگر (با عدم توانايي، يا عدم موافقت مادر) خواستيد دايه‏اي براي فرزندان خود بگيريد، گناه‏آميز بر شما نيست؟! به شرط اين، حق گذشته مادر را به طور شايسته بپردازيد. و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد! و بدانيد خدا، به آن‌كه‏ذليل انجام مي‏دانست بي‏عيب.
همچنان که گفته شد تامین غذا،لباس و مخارج مدرسه در ایام تحصیل و در حد توان بر والدین واجب است و نیازهای او را در حد کفایت باید بر طرف کند. اما اگر کودکی هیچ کس را نداشته باشد که مخارج زندگی اش را تأمین نماید باید از بیت المال و بودجه ی حکومت،خوراک ،لباس،مسکن و مخارج تحصیل او تهه بشود و مسئولیت تامین مخارج فرزندان تا رسیدن به حد بلوغ فتوانایی کار و کسب در آمد و هم چنین تا پایان تحصیلو یافتن کار باید ادامه پیدا نماید تا دچار سرگردانی و مشکلات نشوند.
بر والدین و سر پرستان واجب است که مخارج زندگی فرزندان خود را از درآمد حلال و پاک تامین نمایند در غیر این صورت عواقب زیان باری را برای خود و فرزندان آنها به وجود خواهد آورد . و جسمی که از مال حرام رشد کند به جز بدبختی ،بیچارگی و مشکلات دنیا و آخرت چیزی در انتظار او نخواهد بود زیرا خداوند متعال می فرماید .
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَنفِقُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ الأَرْضِ وَلاَ تَيَمَّمُواْ الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلاَّ أَن تُغْمِضُواْ فِيهِ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ   (بقره/267)
اي كساني كه ايمان آورده‏ايد. از قسمتهاي پاكيزه! امور كه (از طريق تجارت) به دست آورده‏ايد! و از آن‌كه ‏ذليل از زمين براي شما خارج ساخته‏ايم! (از منابع و معادن و درختان و گياهان)، انفاق كنيد! و براي انفاقها به سراغشان قسمتهاي ناپاك نرويد در حالي كه خود شما، (به هنگام پذيرش اموالش حاضر نيستيم آنها)! را بپذيريد؛ مگر از روي اغماض و كراهت! و بدانيد خداوند، بياورند; و شايسته ستاييها، است. (267)
و مواردی از این قبیل که پدر و مادر در قبال فرزند خود وظیفه دارند انجام دهند.... .

نکته ی پایانی :
اثرات تربیت :

پدر و مادر جود شخصیت یکدیگر و اهراف خداوند که در مورد آفرینش انسان را کامل می گدانند و ارتباط میان آنها در طل زندگی دنیا و پس از مرگ هم ادامه خواهد داشت . پدر و مادر در زندگی دنیا به فرزندان خوب و شایسته ی خود افتخار می نمایند و آنها را از زیبندگی و نعمت به شمار می آورند . هم چنان که خداوند می فرماید:
الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَاباً وَخَيْرٌ أَمَلاً 
دارایی و فرزندان ،زیبندی زندگی دنیا می باشند.



نتیجه گیری بحث :
با توجه به سیری که در این مطالب اندک گذشت مستفاد است که :
آیات و روایاتی که ذکر شدند پدران و مادران را بر آن می دارد که در باب پرورش و اموزش فرزند احساس وظیفه کنند،وظیفه ای سنگین و مسئولیتی بزرگ که هرگز نمی توان آن را نادیده گرفت و نسبت به آن کوتاهی نمود. به صورتی که اگر در قبال حق و حقق فرزند کوتاهی کند عقاب و مواخذه می گردد و اگر ان را به نحو احسن رعایت کند پاداش داده می شود.
و همچنین از مجموع کلام خداوند و سیره ی معصومین ( علیهم السلام ) والدین باید در تمام زمینه های ( عاطفی – اجتماعی- تربیتی – تعلیم آموزش اقتصادی و ... ) حد اقل به اندازه ی تکلیف و وسع خود ،حقوق فرزند را ادا کنند.

والسلام علیکم و رحمه الله
هادی هفته خانکی
پایان.







منابع
1.    قرآن کریم
2.    نهج البلاغه
3.    بحار الانوار/ علامه مجلسی
4.    مستدرک الوسایل
5.    مکارم الاخلاق
6.    وسایل الشیعه
7.    کافی
8.    گفتار فلسفی/ کودک از نظر وراثت و تربیت/ محمد تقی فلسفی/ چاپ دوم/ 1379/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی
9.    سیری در رساله ی حقوق امام سجاد(ع) / آیت الله یثربی / جلد دوم  انتشارات فرهنگ آفتاب
10.    واعظ خانواده/ محمد مهدی تاج لنگرودی «واعظ»
11.    خانواده و تربیت کودک/ دکتر علی قائمی / چاپ پنجم / 1364 / انتشارات امیری
12.    بچه را چگونه تربیت کنیم / کاظم  کاظم زاده ایرانشهر/ انتشارات اقبال
13.    نقش اولیا در پیروزی تحصیلی فرزندان / لسلی جی نیسون / چاپ اول / 1365/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی
14.    اسلام و تعلیم و تربیت/ دکتر سید محمد باقر حجتی/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی
15.    رساله ی حقوق / امام سجاد (ع) / شرح نراقی/ علی محمد حیدری نراقی / چاپ دوازدهم/ پاییز 1387 / انتشارات نراقی.

 

 

 

 


مدرسه علمیه حقانی

استفاده از مطالب این سایت بلامانع می باشد.