مقالات پژوهش

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

 

چکیده:
در این تحقیق به این خواهیم پرداخت که افعال ماضی نقلی و ماضی استمراری چیستند و چگونه ساخته می شوند.همچنین خواهیم دانست که در کجای علم صرف جای می گیرند.






کلیدواژه:
فعل ماضی،ماضی استمراری،ماضی نقلی،علم صرف،فواید صرف

با احترام، تقدیم به همه ی شاگردان مکتب حضرت امام صادق(ع)،
و با تشکر از استاد راهنمای گرامی،جناب حجت الاسلام و المسلمین شمس و استاد مشاور بزرگوار جناب آقای یوسف زاده.




مقدمه
به درستی که آدمی در مسیر زندگی خویش،هدفی بهتر از کمال و رسیدن به قرلب الهی نمی تواند برگزیند،پس چه بهتر که همه ی فعالیت ها و کنش های خود را مطابق با این هدف والا قرار دهد.
برای رسیدن به این هدف،شناخت مسیر نیاز است،مسیری که خداوند متعال راهنمای آن را در کتاب آسمانی خویش قرار داده.
استفاده ی از این راهنما مقدماتی دارد که اگر شناخت و طی کردن مسیر را بر خود واجب کردیم،مقدمات شناخت آن هم بر ما واجب خواهد شد.
"ادبیات عرب" از جمله مقدماتی است که برای فهم دقیق آیات کلام الله مجید لازم و ضروری است.لذا طبیعی است که هرچقدر طالب علوم دینی در ادبیات عرب مسلط در باشد،در فهم آیات قرآن هم موفق خواد بود.پس مطلوب است که طلاب حوزه های علمیه که داعیه دار تحقیق و تفقه در علوم دینی هستند در رابطه با یادگیری و تحقیق و تفحص در ادبیات عرب اهتمام ویژه ای بورزند.
پژوهش از جمله شیوه هاییست که زمینه را برای تفکر و تفقه طلاب روی موضوعات درسی خود فراهم می آورد.
لذا این جانب هم با انتخاب موضوعی از مباحث علم صرف با عنوان "ماضی استمراری و ماضی نقلی" تصمیم به انجام پژوهشی در این رابطه گرفتم که آنچه در ذیل می خوانید حاصل این فعالیت پژوهشی می باشد.
آنچه که از بررسی کتب صرفی به نظر آمد این است که سابقه بحث ماضی استمراری و نقلی در علم صرف موضوعیت چندانی نداشته و فقط در کتاب صرف ساده،آن هم در فقط در چاپ.....مطرح شده است.لذا این موضوع محدودیت بزرگی برای پژوهشگر ایجاد کرد که آن هم نبود منبع برای پژوهش بود.
ان شاءالله در این تحقیق ابتدا نگاهی دوباره به تعریف و فواید علم صرف می اندازیم تا ببینیم موضوع تحقیق در کجای این علم جای می گیرد.سپس به بررسی افعال ماضی استمراری و ماضی نقلی در ادبیات عرب خواهیم پرداخت و در ذیل بحث لاجرم به بررسی این سوالات هم می پردازیم:
فعل ماضی چیست؟
استمرار به چه معناست؟
نقل به چه معناست؟
فعل هایی ماضی استمراری ئ نقلی چگونه ساخته می شوند؟
و ....


علم صرف
صرف در لغت به معنای تغییر دادن است،و در اصطلاح آن است که یک لفط را به صورت های مختلف درآوریم تا معانی متفاوتی از آن به دست آید.
این گونه تغییر ها در همه ی زبان ها دیده می شود،چنانکه در زبان فارسی از کلمه  "رفتن" می توان الفاظ گوناگونی ساخت.مثل:رفتم، رفتی ،رفت و یا می روم،می روی و ... که همه از یک ریشه اند ولی معنای مخصوص دارند.
کتاب صرف ساده هم علم صرف را اینگونه تعریف می کند:علم صرف که به آن علم تصریف هم گفته می شود،علمی است که از ساختار کلمه و از دگرگونی هایی که در کلمات رخ می دهد بحث می کند.



فایده علم صرف:
1.کسی که شنونده یا خواننده باشد،می تواند معانی صرفی لغات جدید را دریابد و اگر گوینده یا نویسنده باشد می تواند برای معانی مورد نظر خود کلمه مناسب بسازد.
2.هر فرد،اگر شنونده باشد می تواند اصل کلمه را شناسایی کند و به معنای آن پی ببرد و اگر گوینده باشد ،می تواند لفط را مطابق گویش عرب تغییر دهد و تکلم کند.
پس وقتی در افعال ماضی استمراری و نقلی با تغییراتی در فعل معنای آن را عوض می کنیم،متوجه می شویم که جایگاه بحث از این افعال قطعا در علم صرف است.لذا این موضوع را در صرف و در قسمت افعال ماضی پی می گیریم.


فعل ماضی
تعریف:کلمه ای است که بر انجام دادن کاری یا روی دادن حالتی در زمان گذشته دلالت می کند.
یا به تعریف دیگر فعل ماضی فعلی است که بر معنای مستقل مقترن به زمان گذشته دلالت می کند.



ماضی استمراری
در زبان فارسی به فعلی ماضی استمراری گفته می شود که دلالت بر انجام کاری در گذشته دارد که تا کنون ادامه دارد.مثلا از مصدر "رفتن" بگوییم:"می رفتم".کاربرد این فعل در جملات هم اینگونه است:من از گدشته تا کنون به این امامزاده  می رفتم.
صرف این فعل در زبان فارسی هم به شکل زیر است:
می رفتم       می رفتی        می رفت
می رفتیم      می رفتید       می رفتند
در زبان عربی هم معنای فعل ماضی استمراری به همین شکل است.یعنی دلالت بر انجام کاری در زمان گذشته دارد که تا کنون جاریست و ادامه دارد.مثلا فعل "یکتب" به معنی می نویسد اگر بعد از "کان"بیاید به معنی"می نوشت" و ماضی استمراری می شود.



طریقه ساخت فعل ماضی استمراری
در ادبیات عرب برای ساخت فعل ماضی استمراری،"کان"را قبل از فعل مضارع قرار می دهیم و آن را به صورت استمراری معنا می کنیم.
کان+فعل مضارع:ماضی استمراری
صرف این فعل هم به این شکل است:
کان یذهب                  کان یذهبان                     کان یذهبون
کان تذهب                  کان تذهبان                     کان یذهبن
کان تذهب                  کان تذهبان                     کان تذهبون
کان تذهبین                 کان تذهبان                     کان تذهبن
               کان اذهب                کان نذهب
می رفت(آن مرد) می رفتند(آن دو نفرمرد)  می رفتند(آن مردان)     
می رفت(آن زن) می رفتند(آن دو نفر زن)   می رفتند(آن زن ها)
می رفتی(تو یک مرد)   می رفتید(شما دو مرد)  می رفتید(شما مرد ها)
می رفتی(تو یک زن)   می رفتید(شما دو زن)  می رفتید(شما زن ها)
               می رفتم                       می رفتیم



نمونه های ماضی استمراری در قرآن

"و ان تصوموا خیر لکم ان کنتم تعلمون"

فولادوند:اگر بدانید روزه گرفتن برای شما بهتر است.
بهرامپور:روزه گرفتن برای شما بهتر است اگر می دانستید.
مکارم:و روزه گرفتن به نفع شماست اگر می دانستید.
انصاریان:روزه گرفتن اگر بدانید برای شما بهتر است.

چون ساختار "کنتم تعلمون"ماضی استمراری است در ترجمه هم باید ماضی استمراری معنای بشود.لکن ترجمه ی آقای مکارم و بهرامپور به نظر دقیق تر است.



"علم الله انّکم کنتم تختانون انفسکم"

فولادوند:خدا می دانست که شما با خود ناراستی می کردید.
بهرامپور:خدا می دانست که شما به خود خیانت می کنید.
مکارم:خدا می دانست که شما به خود خیانت می کردید.
انصاریان:خدا می دانست که شما به خودتان خیانت می کنید.

به نظر ترجه ی آقایان مکارم و فولادوند دقت بیشتری در این مورد  دارند.اما آقایان بهرام پور و انصاریان نضارع ترجمه کرد اند که کمی تفاوت معنایی ایجاد می کند و دقیق نیست.



فعل ماضی نقلی
در زبان فارسی ماضی نقلی فعلی است که دلالت بر انجام فعلی دارد که قبل تر از فعل  دیگری انجام شده است.مثلا "من قبل تر از حسین به حج رفته ام".فعل "رفته ام"فعل ماضی نقلی است که در زبان فارسی اینگونه صرف می شود:
رفته ام       رفته ای       رفته است
رفته ایم     رفته اید         رفته اند
در زبان عربی هم ماضی نقلی معنای مشابهی با معنای فارسی اش دارد.مثلا قد کتب:نوشته است.



طریقه ساخت فعل ماضی نقلی
این فعل در زبان عربی با اضافه شدن قد بر سر فعل ماضی ساخته می شود:
قد+فعل ماضی=فعل ماضی نقلی
قد+کتب=نوشته است
صرف این فعل به نحو زیر است:
قد کتب                       قد کتبا                         قد کتبوا
قد کتبت                       قد کتبتا                         قد کتبن
قد کتبتَ                        قد کتبتما                        قد کتبتم        
 قد کتبتِ                        قد کتبتما                          قد کتبتن
قد کتبتُ        قد کتبنا

نوشته است(آن مرد)   نوشته اند(آن دو مرد)  نوشته اند(آن مردها)
نوشته است(آن زن)   نوشته اند(آن دو زن)  نوشته اند(آن زن ها)
نوشته ای(تو یک مرد)  نوشته اید(شما دو مرد)  نوشته اید(شما مردها)
نوشته ای(تو یک زن)  نوشته اید(شما دو زن)  نوشته اید(شما زن ها)
                     نوشته ام                     نوشته ایم      
           

نتیجه گیری:
افعال ماضی نقلی و استمراری از انواع افعال ماضی هستند که لاجرم برای ترجمه دقبق متون عربی به خصوص قرآن و روایات،فراگیری آن ها بسیار لازم و ضروریست.لکن با شناخت این دسته افعال و تمرین بسیار زیاد و مستمر آنها می توانیم در برخورد با متون ترجمه موفق تری داشته باشیم.

 

 


فهرست منابع:
قرآن مجید
فرهنگ ابجدی
لسان العرب
جزوه ی عربی کنکور
درسنامه ی صرف
صرف روان
صرف ساده

 

 


مدرسه علمیه حقانی

استفاده از مطالب این سایت بلامانع می باشد.