فهرست

پیش گفتار  ..................................................................................................................  3
مقدمه  .......................................................................................................................  5
تبین مسئله ...............................................................................................................   6
پیش مقدمه اول:  .........................................................................................................  6
فصل اول   ................................................................................................................... .6
مفهوم شناسی   .......................................................................................................... 6
صرف:   ........................................................................................................................ 6
در لغت: .  .................................................................................................................... 6
معنای اصطلاحی:  .......................................................................................................  6
وزن:  ..........................................................................................................................  6
در لغت:  .....................................................................................................................  6
معنای اصطلاحی:  .......................................................................................................  7
پیش مقدمه دوم: ........................................................................................................   7
فصل دوم  ...................................................................................................................  7
اقوال:  ........................................................................................................................  7
فصل سوم  .................................................................................................................  8
ادله:  .........................................................................................................................  8
نتیجه گیری: ..............................................................................................................   9
منابع  ........................................................................................................................ 10



پیش گفتار
الحمد و للّه رب العالمین ثم الصلاة و السلام علی اشرف الاولیاء و المرسلین ؛ حبیب اله العالمین ابالقاسم المصطفی محمد(صلی الله علیه و آله اجمعین)
سپاس و درود خدایی را که سرمایه ی گران بهای عمر را در اختیار چون منی قرار داد تا به توانم در عوض استفاده از آن در جوار برگزیدگان و اولیاء خودش ؛ مأمَن بگزینم.
این رقعه را تقدیم می کنم به بانوی دو عالم حضرت فاطمة زهراء(سلام الله علیها) و تمام فرزندانشان به خصوص حضرت بقیه الله اعظم(روحی و ارواحنا لتراب مقدمه فداه) .
و سپاس گزارم همت بزرگانی چون حجة الاسلام والمسلمین واحدی (زیده عزه) که  موجب شدند این سنت حسنه در مدرسه  شریف حقانی بنا نهاده شود.



مقدمه
بحث از وزن (= میزان صرفی) از آن دسته از مباحثی است که در کتب آموزشی صرف در مقدمه ی اولیه کتاب بحث شده است که این دلیل بر آن است که این مبحث داخل در خود علم نیست ولی و در دیدگاه علمائی چون مرحوم رضی الدین استر آبادی و نظام و .... که از علماء قدیم محسوب می شوند وزن دارای دو بحث است که
اول پیرامون مشخص کردن هیات و شناسه ی صرفی کلمه و بعد برای فواید دیگری چون تشخیص  حروف زائد و اصلی و ... کاربرد دارد؛ ولی حال آنکه علماء و صاحب نظرانی که در عصر حاضر به تدوین علم صرف پرداخته اند برای آموزشی تر کردن مفاهیم و قرین به ذهن شدن اغراض علم صرف تا حدودی از مفاهیم علماء متاخر فاصله گرفته اند این در حالیست که در این فاصله گرفتن ها؛ موجب آن شده که میان مباحث خلط پیش آید  که ما در این پژوهش برآنیم مباحث را روشن و تا آنجا که توان باشد خلط مباحث را مشخص کنیم و با توجه به این تبین ها مشخص کنیم که آیا در علم صرف وزن کاربرد دارد و کدامیک از تعاریفی که ارائه می کنیم می تواند کاربرد وزن در علم صرف خواهد بود.

تبین مسئله
موضوع:وزن
محمول: کاربرد داشتن در علم صرف
نسبت حکمیه: دارد یا ندارد



پیش مقدمه اول:
در گام نخست باید به معانی صرف و وزن هم از لحاظ لغوی و هم از لحاظ اصطلاحی بپردازیم تا با درک صحیح این دو مقوله و ایجاد تصور صحیح از آن دو در فصل های بعد  به بررسی جواب سوال  اصلی مان که موضوع این پژوهش است، بپردازیم.
فصل اول
مفهوم شناسی
صرف:
در لغت:
 به معناهای مختلفی دارد از جمله برگرداندن چیزی به جایی که آمده است  
  معنای اصطلاحی:
 این علم به معنای اصولی است که موجب شناخت ابنیه کلمه و حالات این ابنیه کلمه می شود  ویا علمی است که بوسیله ی آن ابنیه کلمات متصرف شناخته می شود  .
وزن:
  در لغت:
به معنای سنجش و قالب برای سنجش و ارزیابی است  
معنای اصطلاحی:
مقیاس یا قالبی است متشکل از «فاء»،«عین»و «لام» که بوسیله آن ابنیه کلمه شناخته می شود  
یا یک نوع قالب برای شناسایی هیأت کلمه می باشد.
پیش مقدمه دوم:
حال باید با توجه به تعاریفی که از این دو مهم ارائه شده به دنبال جواب اصلی سوال خود بگردیم که
آیا وزن در علم صرف کاربرد دارد؟ یا خیر
که در فصل دوم پیرامون جواب به این سوال به بررسی اقوال خواهیم پرداخت.
فصل دوم
اقوال:
لازم می دانم که اول این فصل به این نکته اشاره کنم(همان طور که در مقدمه اشاره شد) که در کتب علماء قدیم بحثی جداگانه به عنوان وزن و قواعد و ... بحث نشده است و آنچه که به گونه ای جدا بحث شده است ، بحث میزان صرفی است .
در قسمت ادله  به بررسی تفاوت میزان و وزن خواهیم پرداخت .


عده ای از علماء صرف بر این عقیده اند که در صرف مفهومی جدا گانه به عنوان میزان صرفی(وزنی که حال متاخرین بر آن قائل شده اند همان میزان صرفی است) کاربرد ندارد  و آنچه که مطابق با  غرض علم صرف است؛وزنی است که شامل تمامی فوائد میزان صرفی نیز می شود و علاوه بر آن به بیان هیأت و قالب صرفی کلمه نیز می پردازد مثلا از وزن«فاعل» علاوه بر فائده هایی چون تشخیص حروف اصلی و زائد و تشخیص تغییرات در کلمه و ... به معنا ی «کننده کار» نیز پی می بریم  .
ولی مطابق با قول دیگری بر این قائل است که میان میزان صرفی و وزنی که در کتب علماء جدید بیان شده تفاوتی وجود دارد و آنچه که در  کتب علماء جدید بیان شده صرف آموزشی است و هدف فقط آموزش به مبتدیان است و هدف دیگری را دنبال نمی کند که این عده با وضع اصطلاحی به عنوان وزن تصریفی اولیه  و ثانویه  به این معنا دست یافتند که این معنا از وزن صِرف یک جنبه ی آموزشی دارد و از آن طرف به بیان هیأت کلمه که مورد نظرِ اغراض علم صرف است نیز تا اندازه ای  می پردازد .


فصل سوم
ادله:
با توجه به اقوالی که بیان شد باید به روشن کردن این مطلب پرداخت که چه تفاوتی میان وزنی که علماء قدیم برآن قائل بودند و میزان صرفی (همین وزنی که متاخرین بر آن قائلند) وجود دارد که از نتیجه ی این بحث نتیجه می شود که آیا وزن در علم صرف کاربرد دارد یا خیر؟
تفاوت میان میزان صرفی و وزن قدما در آن است که میزان صرفی  فقط محدود در  یاد دادن به مبتدیان است و مقدمه ای است برای رسیدن به معنای وزن قدماء و با توجه به این موضوع ،مفهوم خواهد بود که تنها کاربردی که می توان برای میزان صرفی در نظر گرفت ؛ فقط جنبه ی آموزشی آن است .
باید توجه داشت که باید میان این دو مفهوم میزان صرفی که همان وزنی است که در زمان حال در علم صرف ارائه شده و وزنی که هدف علم صرف بوده و صرفیون قدیم آن را مورد نظر داشتند تفاوت قائل شد زیرا دیده شده که افراد با خلط این دو مقوله به شبهاتی رسیده اند که یکی از این شبهات این است که:
«وزن برای ساختنش نیازمند حروف اصلی هستیم و بوسیله ی وزن است که حروف اصلی را از زائد شناسایی می کنیم»
که یک دور منطقی است ولی در جواب باید گفت که در این اشکال فقط بر اساس اغراضی که از میزان صرفی بیان شده محل بحث قرار گرفته است ولی در صورتی که همانطور که گفتیم میزان صرفی فقط دارای بُعد آموزشی؛ و مقدمه ای است برای رسیدن به هیأت سازی برای کلمات و شامل تمام فوائد و اغراض نمی شود.
و در پایان این فصل اشاره به این موضوع را لازم می دانم که بهتر است فوایدی را که از وزن انتظار داریم را نیز به اولیه و ثانویه تقسیم کنیم به این شرح که فایده اولیه  تعیین هیأت و شناسه ی صرفی کلمه است و فایده ی ثانویه  را برای دیگر عنوان ها قرار دهیم مانند شناسایی حروف اصلی و زائد و ... .


نتیجه گیری:
نتیجه این بحث آن که لفظ مشترک وزن در تعاریف علماء قدیم و جدید دارای تعریف متفاوت است ولی عده ای در تدوین و آموزشی کردن این مفهوم دچار خلط بحث در این لفظ مشترک شده اند به گونه ای که  همه خصوصیت های این دو مفهوم را در یکدیگر داخل کرده اند که موجب ایجاد شبهات و گنگ بودن مطلب شده است و در پایان آن که وزن به تعبیر علماء متاخر در علم صرف کاربرد دارد زیرا یکی از اهداف و اغراض علم صرف را که تعیین هیأت کلمه باشد را تامین می کند ولی وزنی که حال در کتبی مثل صرف ساده  بیان شده است فقط جنبه ی آموزشی دارد و مقدمه ای است برای بدست آوردن روش کسب هیأت کلمه .

در پایان امید است که مطالب نگاشته شده  مفید واقع شده و موجب رضایت
حضرت بقیة الله اعظم (روحی لتراب مقدمه فداه) شود
الحمد ولله رب العالمین.

 
منابع
1.    فرهنگ ابجدی
2.    موسوعه النحو والصرف و الاعراب/دکتر رامتیل بدیع یعقوب/دارالعلم/چاپ دوم/1985 میلادی
3.    شرح  شافیه ابن حاجب/شیخ رضی الدین محمد بن الحسن استرآبادی/دارالکتب العلمیه بیروت –لبنان/1395 ه.ق
4.    صرف کاربردی/تالیف شیخ رسول کشمیری/انتشارات موسسه مطالعاتی راهبردی معارف اسلامی/چاپ اول /تابستان 1392
5.    صرف ساده /تالیف سید محمد رضا طباطبایی/انتشارات دارالعلم/چاپ هشتاد/ویرایش 1392


مدرسه علمیه حقانی

استفاده از مطالب این سایت بلامانع می باشد.