بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست مطالب


پیشگفتار................................................................................................................................................1
چکیده....................................................................................................................................................2
مقدمه....................................................................................................................................................۳
بخش1.مفهوم شناسی مصدر...................................................................................................................۴
فصل1.لغوی.............................................................................................................................................۴
فصل2.اصطلاحی......................................................................................................................................۴
بخش2.تفاوت مصدر میمی و مصدر أصلی....................................................................................................۵
فصل1.تفاوت لفظی...................................................................................................................................۵
مصدر أصلی.............................................................................................................................................۵
مصدر میمی.............................................................................................................................................۶
فصل2.تفاوت معنوی..................................................................................................................................۷
منابع.......................................................................................................................................................۹

 


پیشگفتار
بسم رب شهدا و صدیقین

خدا را شکر که در مدرسه علمیه حقانی توفیق شد که فرصتی فراهم شود تا در مسیر یادگیری علوم دینی
روشی درست برای فهم و تحقیق و پزوهش نیز محیا گردد و این امر را مدیون اساتید محترمی هستیم که مارا در این امر یاری کردند و در راس انها  مدیریت محترم حاج اقای واحدی و همین طور حاج ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍آقای رضا زاده که وقت گران مایه خود را صرف اموزش ما کردند و همین طور از استاد راهنمای عزیزم برادر مهربان استاد حسین شهریاری که دلسوزانه بیشتر وقت خود را صرف تعلیم و تربیت ما کردند و در  پایان می خوا هم از همگی کادر اموزشی و تربیتی مدرسه حقانی تشکر کنم و امید وارم در ضل توجهات ولیعصر ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ (روحی فدا) قرار بگیریم ان شاءالله


چکیده

در تمامی این پزوهش هدف این است که تفاوت های مو جود بین مصدر میمی و مصدر اصلی
از لحاظ معنوی و همین طور از لحاظ لفظی مورد بررسی قرار داده شود



مقدمه

و صًلواتٌ الله وصًلواتٌ ملاءکته والاًنبیا و رٌسله وجمیعٍ خلقه علی مُحمدٍ والٍ محمد
والسلامٌ علیه و علیهم والرحمتٌه الله وبرکاته


در دانش صرف، اسم به اعتبارات مختلفی تقسیم می شود که یکی از مهمترین آنها تقسیم اسم به مصدر و غیر مصدر است.
مصدر خود به انواع مختلفی تقسیم می شود مانندمصدر اصلی، میمی، صناعی و همچنین مرّه، هیئت، صریح، مؤول و اسم مصدر
در این پژوهش به تفاوت مصدر میمی و مصدر اصلی پرداخته ایم، برای رسیدن به این تفاوت ابتدا مفهوم مصدر را از حیث لغوی و اصطلاحی بررسی می کنیم، سپس به تفاوت لفظی و معنوی دو مصدر می پردازیم.




بخش1. مفهوم شناسی مصدر

فصل1. لغوی
از ریشه « صدر» می باشد.مصدر اصل کلمه است که افعال از آن صادر می شوند

فصل2.اصطلاحی
در این فصل به بررسی تعریف مصدر میمی و مصدر اصلی می پردازیم.

    تعریف مصدر أصلی:  تعریف جامعی که در این جا می توان بیان کرد و در کتبی از قبیل:صرف ساده ، مبادی العربیَّۀ والنحو الوافی  به آن إشاره کرده به این گونه است که:«مصدر اصلی،اسمی است که دلالت بر حدث می کند و مجرَّد از زمان است که فعل از آن مشتق شده است مانند: عِلم ، شرْب»

    تعریف مصدر میمی: در کتاب های صرفی و نحوی- نظیرصرف ساده ، مبادی العربیَّۀ و النحو الوافی  - تعاریفی از مصدر میمی بیان شده است که در این جا سعی داریم تعریفی جامع و کامل را بیان کنیم.«مصدر میمی، اسمی است که معنی آن شبیه مصدر أصلی است همراه با قوَّۀ دلالت وتأکید که به خاطر میم زائده ای که بر سر آن آمده است به آن مصدر میمی گفته می شود.مانند: مَنظَر، مَصِیر».

بخش2.تفاوت مصدر میمی و مصدر أصلی

تفاوت مصدر میمی و مصدر أصلی از دو جهتِ لفظی و معنوی بررسی می شود.

فصل 1.تفاوت لفظی
 درعلوم ادبی نظیر صرف و نحو در مورد مصدر اصلی و مصدر میمی تفاوت هایی ذکر شده است
هم از لحاظ معنوی و هم از لحاظ لفظی که در این فصل درمورد سا ختار صرفی و لفظی مورد بررسی قرار می دهیم
مصدر اصلی
ثلاثی مجرَّد: اوزان مصدر أصلی افعال ثلاثی مجرد سماعی است که یا دارای ضابطه خاصی می      باشند یا بدون ضابطه که مهم ترین آن ها در ذیل إشاره می شود:

•    اوزان دارای ضابطه1

موارد    وزن مصدر    مثال
1-    اوزان فَعَلَ و فَعِلَ اگر متعدی باشد    فَعل    کَسب
2-وزن فَعِلَ اگر لازم باشد    فَعَل    فَرَح
3-وزن فَعَلَ اگر لازم باشد    فُعُول    جُلوس
4- وزن فَعَلَ اگر لازم و معتل العین باشد2    غالباً بر وزن فَعل و یا بر وزن فِعال    نَوم، قِیام
5- وزن فَعُلَ که فقط لازم می باشد    فُعولۀ، فَعالۀ و فَعَل    سُهولۀ، فَصاحۀ، کَرَم
6- صنعت و حرفه یا ولایت و حکومت    فَعالۀ و فِعالۀ    حِیاکَۀ، تِجارَۀ، إمارَۀ و وِلایَۀ
7- انقلاب و اضطراب    فَعَلان    دَوَران، غَلَیان
8-امتناع و خودداری کردن    فِعال    إباء، نِفار
9- صوت    فُعال و فَعیل    صُراخ، صَهیل
10- رنگ     فُعلَۀ    حُمرَة
11- درد و مرض    فُعال    زُکام
12- سیر و انتقال    فَعیل    رَحیل

•    اوزان بدون ضابطه1 : اوزانی هستند که در قواعد بالا نمی گنجند و سماعی هستند مانند: شُرب،حِفظ،کَذِب،صِغَر،هُدی و...
غیرثلاثی مجرَّد2: مصادر غیر ثلاثی مجَّرد قیاسی می باشد که در جدول پایین إشاره می شود:

مصادر ثلاثی مزید    مثال    مصادر رباعی مجرد    مثال    مصادر رباعی مزید    مثال
إفعال    إکرام    فَعلَلَۀ    دَحرَجَۀ    تَفَعلُل    تَدَحرُج
تَفعیل    تَکذیب            إفعِنلال    إحرِنجام
مُفاعَلَۀ    مُجاهَدَۀ            إفعِلّال    إطمِئنان
إفتِعال    إکتِساب                
إنفِعال    إنصِراف                
تَفَعُّل    تَصَرُّف                
تَفاعُل    تَعامُل                
إفعِلال    إحمِرار                
إستِفعال    إستِخراج                
إفعِیلال    إحمِیرار                

مصدر میمی
وزن مصدر میمی در ثلاثی مجرَّد و غیر ثلاثی مجرَّد قیاسی است...

•    ثلاثی مجرَّد1:

    موارد    وزن مصدر    مثال
1- معتلِ مثالِ واوی (محذوف الفاء2)    مَفعِل    مَوعِد
2- معتلِ أجوفِ یایی3    مَفعِل    مَسیر
3- در غیر موارد بالا(غالباً)    مَفعَل    مذهب
4- مضاعف(الفاء و العین)    مَفعِل یا مَفعَل    مَفِرّ یا مَفَرّ
5- از موارد نادر می باشد4    مَفعُل    مَکرُم


•    غیر ثلاثی مجرَّد: وزن مصدر میمی در غیر ثلاثی مجرَّد - ثلاثی مزید، رباعی مجرَّد، رباعی مزید – بروزن مضارع مجهول است که میم مضمومی را جایگزین حرف مضارعۀ می کنیم(یعنی بر وزن اسم مفعول می آید)5. مانند: یُکرَمُ     مُکرَم ،  دَحرَجَۀ       مُدَحرَج


فصل۲.تفاوت معنوی
در این فصل تفاوت معنوی مصدر أصلی و مصدر میمی را از حیث معنا بررسی می کنیم..
.در کتب ادبی مختلف نظر نحویون این است که مصدر میمی ومصدر اصلی از حیث معنا با
یکدیگر شبیه هستند . اما اگر کاملا این طور بود پس چرا چنین تفاوت هایی از لحاظ ساختاری
و همین طور قیاسی و سماعی بودن ان برای انها بوجود می امد

اما در کتبی دیگر عده ای از نحویون فرموده اند که مصدر میمی ازحیث معنا دلالت بر غایت و
انتهای هرچیزی دارد   مانند (وتوکلت علی الله ماب) یعنی غایت توبه و انتهای ان.

وهمین طور در کتب دیکر ادبی مانند نحو الوافی نوشته عباس حسن بیان کرده است:
که(م) زایده ای بر سر مصدر میمی می اید دلالت بر شدت و قوت مصدر  نیز میباشد
که در مصدر اصلی این گونه نیست .


.نتیجه گیری
ویژگی هایی که در بالا برای مصدر أصلی و مصدر میمی ذکر شد بیانگر تفاوتی است که در ذیل به آن إشاره می شود:
ألف) تفاوت درأوزان مصدر أصلی و میمی چه در ثلاثی مجرد و چه در غیر ثلاثی مجَّرد
ب) تفاوت در سماعی و قیاسی بودن أوزان مصدر أصلی و مصدر میمی در ثلاثی مجَّرد           
ج) درمصدر میمی معنا  دلالت بر انتها و غایت کلمه میکند
د) و همین طور طبق فرمایش برخی از نحویون  (م)  زاید در اول مصدر میمی بر شدت و قوت ان دلالت می کند


منابع

۱  قران کریم
2-    استر آبادی رضی الدین، شرح رضی بر شافیۀ، دار الکتب العلمیۀ، بیروت، 1395 ق
3- النیشابوری حسن بن محمد، شرح نظام، مکتبۀ العزیزی، قم، 1428 ق
4- حسن عباس، النحو الوافی، ناصر خسرو، قم، 1422 ق
۵- شرتونی رشید، مبادی العربیۀ، دار العلم، قم، 1427 ق
۶- عرب خراسانی علی، درسنامه صرف، نشر المصطفی، قم، 1389 ش
۷- طباطبایی سید محمدرضا، صرف ساده، دار العلم، قم، 1392 ش
۸- کشمیری عبد الرسول، صرف کاربردی، مؤسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی، مشهد، 1392 ش

 


مدرسه علمیه حقانی

استفاده از مطالب این سایت بلامانع می باشد.