بسم الله الرحمن الرحیم

 

تقدیم:

 با کمال احترام و ادب به امام مهربانی ها امام عصر (عج) این تحقیق ناچیز و ناقابل را تقدیم به  یکی از بزرگترین فرماندهان جبهه های جنگ سردار شهید علی چیت سازیان ، فرمانده اطلاعات و عملیات سپاه انصارالحسین استان همدان تقدیم می نمایم .
به امید شفاعت و شهادت


تشکر:

تشکر اصلی را از امام زمان (عج) که همواره نه تنها در این پژوهش بلکه در تمام روز های زندگی و بخصوص توفیق سربازی را در این عرصه عنایت فرمودند.
 و سپس از استاد مشاور پژوهش حاج آقای انصاری که راهنمایی های فراوانی در مسیر تحقیق کردند  و همچنین از اساتید مدرسه از جمله حاج آقای محمد جوادی ، حاج آقای حسین حسینی و به خصوص استاد محمد جواد باقریان که راهنمایی های ویژه ای را به بنده ارائه کردند کمال سپاس و تشکر را دارم.
باشد که بتوانم این زحمات جبران کنم.


چکیده:
اسم به اعتباراتی  تقسیم میشود ؛ یکی از این اعتبارات جنس است ، که به این اعتبار به مذکر و مونث تقسیم میشود حال با توجه به این که در کتب مختلف ، مذکر و مونث نیز به اعتباراتی به مذکر و مونث حقیقی و مجازی  تقسیم میشود که این محل بحث این پژوهش میباشد.
سیر کلی پژوهش به این شرح است که ابتدا با مفاهیم مرتبط با موضوع در فصل اول و در فصل دوم به تبیین موضوع با آوردن اقوال در تعریف و تقسیم بندی آن پرداخته میشود.
در فصل سوم با گروه بندی تقسیمات در اقوال مختلف به این نتیجه میرسید  که تمامی تعاریف در اقوال از جهتی درست است فلذا با تقسیم بندی که در پژوهش صورت می گرفت یکی از تعاریفی که در کتاب ((موسوعة العربیة العالمیة)) آورده شده از جهت ظاهر و سهولت تشخیص مصداق انتخاب شد اما همان طور که در فصل سوم آمده است نمی توان این تعریف را کامل ترین تعریف و تقسیم شناخت و نیز در فصل سوم، به ثمره ی علمی موضوع  و چگونگی آن اشاره شده است .
و در قسمت پایانی پژوهش ، نتایج پژوهش آورده شده است .


فهرست:
مقدمه    ..........................................................................................................  1
فصل اول (کلیات و مفاهیم)    ...............................................................................  2
فصل دوم:
-    بخش اول (تقسیم جنس اسم)  ......................................................................  7
-    بخش دوم(ذکر اقوال در مورد مذکر و مونث)  ........................................................  9

فصل سوم:
-    بخش اول (بررسی و تقسیم بندی تعاریف و تقسیمات اقوال) ................................  15
-    بخش دوم (ثمره علمی موضوع)   ....................................................................  20
-    بخش سوم (نتیجه گیری)   ............................................................................   22

منابع ..............................................................................................................  23

مقدمه:
ادبیات عرب شامل : علوم صرف ، نحو ، بلاغت و ... می باشد که در علم صرف به بررسی کلمه و تقسیم بندی آن می پردازد .
کلمه خود نیز به سه بخش اسم ، فعل و حرف تقسیم میشود ؛ و اسم نیز به اعتبارات مختلفی تقسیم میشود.
یکی از انواع تقسیم بندی اسم ، تقسیم اسم به اعتبار جنس ، به مذکر و مونث است که البته خود این دو نیز، به اعتبارات مختلفی تقسیم میشوند که مورد بحث این پژوهش قرار دارد.
همانطور که در ادامه خواهد آمد برای آنکه بتوان تفاوت مذکر و مونث مجازی پرداخت نیاز به آن است که همه ی تقسیم بندی مذکر و مونث را تبیین کرد ، لذا در پژوهش به طور کامل  یعنی هم از جهت مجازی و هم حقیقی بررسی قرار خواهد گرفت.
نکته ای که قابل ذکر است که باید توجه داشت علم نحو نیز، اسم را از این نظر مورد بررسی قرار میدهد. علت آن است که ثمره ی اصلی این بحث و این موضوع در علم نحو میباشد.
زیرا با تغییر اسم از مذکر به مونث و یا بالعکس ، اجزاء جمله مانند: اسم اشاره، صفت ، فعل ، اسم موصول،  ضمیر آن و ... دچار تغییر میشود .
از آنجا که این پژوهش به روش گرد آوری اسناد  وکتب مرتبط جمع آوری شده ، ابتدا به تبیین تقسیم بندی ها و تعاریف مختلف مذکرو مونث در کتب صرفی و نحوی پرداخته شده و در پایان سعی بر آن شده با تبیین دقیق ترین و بهترین تقسیم بندی به تفاوت مذکر و مونث پرداخت.


فصل اول:

برای درک صحیح  و کامل تفاوت مذکر مجازی با مونث مجازی ، لازم است در ابتدا تفاوت مذکر و مونث وتقسیم بندی هریک را توضیح دهیم.
    اما از آنجا که سر منشا تفاوت در تعاریف و تقسیم بندی در مذکر و مونث مجازی از تفاوت در تعاریف  و تقسیم بندی مذکر و مونث سر چشمه میگیرد پس نیاز است که ابتدا به بررسی خلاصه و کوتاه تفاوت تعاریف مذکر و مونث پرداخته شود.
 از این رو در فصل اول به بررسی این موضوع و مفاهیم مرتبط با موضوع اصلی پرداخته و در فصل بعد به موضوع اصلی یعنی تفاوت مذکر ومونث مجازی پرداخته خواهد شد .

مفاهیم در لغت:
المونث در لغت ، از ریشه ی  (انث) به معنای نرم شد یا نرم کرد میباشد.
 و خود کلمه (المونث) به معانی، مانند ماده ، زن و در برابر مذکرآورده شده است .
 کلمه ی مذکر در لغت از  ریشه ی (ذکر) به معنای یاد ، از بر کردن  است.
و خود کلمه ی (المذکر) به معنای نر، مذکر ، ضد مونث می باشد.
مجازی در لغت از ریشه ی (جوز )به معنای پذیرفته و اجرا شدن ، قبول واقع شدن ، رد شد ، و پشت سر
گذاشت میباشد.
 و خود (مجاز) به معنای راه ، معبر ،محل عبور و (المجاز من الکلام) به معنای سخن مجازی میباشد.  


مفاهیم در اصطلاح:
تعریف کلمه: لفظ  که موضوع  و مفرد  باشد را کلمه گویند.
اقسام کلمه: شامل اسم ، فعل و حرف میباشد

تعریف اسم: کلمه ای که دارای معنای مستقل است و به به هیچ زمانی اقتران ندارد.
اسم به اعتبارات متفاوتی تقسیم میشود از جمله به مذکر و مونث

اسم به اعتبار جنس:
مذکر: اسمی است که در آن علامت تانیث وجود ندارد
اقسام مذکر: مذکر حقیقی و مذکر مجازی
مونث : اسمی است که در آن علامت تانیث وجود دارد  
علامات تانیث: ((تاءالتانیث)) ، ((الف ممدوده)) و ((الف مقصوره))
اقسام مونث: مونث حقیقی و مونث مجازی
  

فصل دوم

مقدمه فصل دوم:
فصل دوم را به دو بخش تقسیم می کنیم
در بخش اول به بررسی تعاریف ارائه  شده در مورد تقسیم بندی اسم به اعتبار جنس ، به مذکر و مونث می پردازیم .
و در بخش دوم به بررسی تقسیمات و تعاریف در کتب مختلف در مورد خود مذکر و مونث پرداخته خواهد شد.
و سپس در فصل سوم به بررسی تعاریف و نتیجه گیری و ثمره ی علمی بخش دوم این فصل مورد بررسی قرار خواهد گرفت .



بخش اول:
همانطور که گفته شد اسم به اعتبار جنس به مذکر و مونث تقسیم میشود اما در تعریف مذکر و مونث اختلافاتی وجود دارد در این اختلافات دعوا بر سر اختلاف در اعتبارات مختلف مذکر و مونث نیست بلکه بر سر انواع تقسیم مذکر و مونث، به اعتبار جنس میباشد.
جنس اسم را به چهار اعتبار می¬توان تقسیم نمود:
1-    لفظ: جنس اسم به اعتبار لفظ به دو بخش تقسیم می¬شود:
الف) مذکر: اسمی که در آن علامت تأنیث لفظی  نیست مثل: هاشم، دار و زینب
ب) مؤنث: اسمی که در آن علامت تأنیث لفظی است مثل: موسی، فاطمه و حمراء

2-    معنا: جنس اسم به اعتبار مدلولش به سه بخش تقسیم می¬شود:
الف) مذکر حقیقی، مثل: علی و جمل
ب) مؤنث حقیقی، مثل: زینب و بقره
ج) خنثی: آنچه حقیقتا جنس ندارد، مثل: محفظه و جدار

3-    استعمال: جنس اسم به این اعتبار که در یک استعمال خاص و مد نظر چگونه با آن رفتار شده است  به دو بخش تقسیم می¬شود:
الف) مذکر، مثل: عین در جمله¬ی " جری العین "
ب) مؤنث، مثل: روم در جمله¬ی " غُلبَت الروم"



4-    قابليت استعمال: اسم به اعتبار این که در استعمالات مختلف چگونه با آن رفتار شده به سه بخش تقسیم می¬شود:
الف) فقط مذکر، مثل: حسن و طلحه
ب) فقط مؤنث، مثل: فاطمه و زینب
ج) جایزالوجهین:
- آنچه که برای مذکر و مؤنث یکسان به کار می¬رود، مثل: فعّال و عجوز
- برخی از مؤنث¬ها، مثل: عین و  غرفه
مثلا:    فاطمه به اعتبار لفظ، معنا و قابلیت استعمال «مؤنث» است.
حمزه به اعتبار لفظ «مؤنث»، به اعتبار معنا، «مذکر» و به اعتبار قابلیت استعمال، «فقط مذکر» است.
شمس در جمله¬ی"طلع الشمس" به اعتبار لفظ «مذکر»، به اعتبار معنا «خنثی»، به اعتبار استعمال «مذکر» و به اعتبار قابلیت استعمال «جایز الوجهین» است.

حال آنکه کدام تعریف دقیق تر و صحیح تر و یا کامل تر است مورد بحث ما نیست .


بخش دوم :
حال به توضیح و تبیین تقسیم بندی مذکر و مونث به اعتبارات مختلف به تقسیم بندی خود مذکر ومونث به مونث حقیقی و مجازی در کتب مختلف میپردازیم:
قبل از شروع لازم به ذکر است از آنجا که ، مذکر بودن در تقسيم اسم مذكر ، به حقيقي و مجازي هيچ فايده¬ي صرفي و نحوي نداشته به همین دلیل برخی کتب تنها تقسيم بندي هاي مؤنث را ذکر کرده¬اند.
موسوعة الصرف و النحو و الاعراب:
مؤنث حقيقي: چيزي است كه مي زايد و جفتگيري مي¬كند.
مؤنث مجازي: چيزي است كه نه مي¬زايد و نه جفتگيري مي¬كند.

نحوالوافي:
مؤنث حقيقي: مؤنثي است كه زاد و ولد مي¬كند اگر چه از طريق تخم¬گذاري.
مؤنث مجازي: مؤنثي است كه زاد و ولد نمي¬كند.

درسنامه صرف
اگر مدلول اسم مذكر يا مؤنث حيوان يا انسان باشد به آن مذكر يا مؤنث حقيقي و در غير آن دو مجازي مي-گويند.

صرف ساده
حقیقی: آنچه دلالت بر مذکر یا مؤنث از جنس انسان یا حیوان می¬کند.
مجازی: آنچه که به صورت مجازی و اعتباری مذکر یا مؤنث گردیده است.
علوم العربية
مؤنث حقیقی: اسمی است که معنایش انسان یا حیوان ماده باشد.
مؤنث مجازی: اسمی است که معنایش انسان یا حیوان ماده نباشد.
مذكر حقيقي: اسمي است كه معنايش انسان يا حيوان نر باشد و علامت تأنيث هم نداشته باشد.
مذكر مجازي:‌ اسمي است كه معنايش انسان يا حيوان نر نباشد و علامت تأنيث هم نداشته باشد و اسناد فعل به آن به صيغه¬ي مذكر باشد.
بدائة النحو
مذکر حقیقی :اسم مذکری که مدلول آن انسان یا حیوان باشد.
مذکر مجازی: اسمی که مدلول آن انسان یا حیوان نباشد.
مؤنث حقیقی: آن¬چه در مقابلش مذکر است.
مؤنث مجازی: آن¬چه در مقابلش مذکر نیست.
الموسوعة العربیة العالمیة
مؤنث حقيقي: چيزي كه دلالت بر مؤنث از جنس انسان و حيوان مي¬كند.
مؤنث مجازي: چيزي كه معامله¬ي مؤنث از جنس انسان و حيوان با آن مي¬شود در حالی که از آنها نیست.
مذكرحقيقي: چيزي كه دلالت بر مذكر از جنس انسان و حيوان مي¬كند.
مذكر مجازي: چيزي كه معامله¬ي مذكر از جنس انسان و حيوان با آن مي¬شود در حالی که از آنها نیست.
موسوعة الصرف و النحو و الاعراب
مذكرحقيقي: چيزي كه دلالت بر مذكر از انسان و حيوان مي¬كند.
مذكر مجازي: چيزي كه معامله¬ي مذكر از جنس انسان و حيوان با آن مي¬شود.
تصاريف
ملاك حقيقي بودن مذكر و مؤنث اين است كه مدلول اسم داراي اندام مذكر يا مؤنث باشد. به عبارت ديگر ملاك اين است كه مدلول اسم قابليت ازدواج يا جفت¬گيري داشته باشد.
حاشية الصبان
مؤنث حقیقی: آن¬چه که حقیقتا به آن مؤنث اطلاق شود  یعنی دارای آلت تناسلی ماده باشد.
مؤنث مجازی: آن¬چه که به صورت مجازی به آن مؤنث اطلاق ¬شود.
البلغة
مؤنث حقيقي: آن¬چه كه داراي علامت تأنيث لفظي يا تقديري است و آلت تناسلي مؤنث دارد.
مؤنث مجازي: آن¬چه كه داراي علامت تأنيث لفظي يا تقديري است و آلت تناسلي مؤنث ندارد.
مذكرحقيقي: آن¬چه كه داراي علامت تأنيث لفظي و تقديري نيست و آلت تناسلي مذكر دارد.
مذكر مجازي: آن¬چه كه داراي علامت تأنيث لفظي و تقديري نيست و آلت تناسلي مذكر ندارد.
الكلام المفيد
مؤنث حقيقي: مؤنثي است كه داراي آلت تناسلي ماده باشد. به عبارت ديگر مذكري از جنس حيوان در مقابلش موجود باشد.
مؤنث مجازي: مؤنثي است كه به ازاي آن مذكري از جنس حيوان وجود ندارد. يعني داراي فرج نمي¬باشد.
الهدایة فی النحو
مؤنث حقیقی: آنچه که به ازای آن مذکری در حیوانات وجود دارد.
مؤنث مجازی: خلاف مؤنث حقیقی.
مفاهيم علم نحو
مؤنث حقيقي: لفظي است كه برفرد مؤنث واقعي دلالت دارد. (در مقابل آن فرد مذكري وجود دارد.)
مؤنث مجازي: لفظي است كه برفرد مؤنث واقعي دلالت ندارد بلكه چون در زبان عربي با آن كلمه معامله¬ي مؤنث شده است به آن مؤنث گفته¬اند.
تدمیث التذکیر
مؤنث حقیقی: آنچه که دارای فرج باشد و در مقابل آن مذکری وجود داشته باشد.
مؤنث مجازی: آنچه غیر از مؤنث حقیقی است.

    

فصل سوم

همان طور که در فصل دوم اشاره شد در این فصل به بررسی و تقسیم بندی  تعاریف و ثمره ی علمی و نتیجه پرداخته میشود.
از این رو فصل سوم را به سه بخش که در بخش اول به بررسی و تقسیم بندی تعاریف و در در بخش دوم به ثمره ی علمی و در بخش سوم نیجه گیری  بحث میپردازیم.
بخش اول:
بررسی و تقسیم بندی تعاریف  مذکر و مونث حقیقی و مجازی:
1لف) با ملاک زاد و ولد نمودن
موسوعة الصرف و النحو و الاعراب
مؤنث حقيقي: چيزي است كه مي زايد و جفتگيري مي¬كند.
مؤنث مجازي: چيزي است كه نه مي¬زايد و نه جفتگيري مي¬كند.
نحوالوافي
مؤنث حقيقي: مؤنثي است كه زاد و ولد مي¬كند اگر چه از طريق تخم¬گذاري.
مؤنث مجازي: مؤنثي است كه زاد و ولد نمي¬كند.
ب)با ملاک انسان يا حيوان بودن مدلول
درسنامه صرف
اگر مدلول اسم مذكر يا مؤنث حيوان يا انسان باشد به آن مذكر يا مؤنث حقيقي و در غير آن دو مجازي مي¬گويند.
بدائة النحو
مذکر حقیقی: مذکری که مدلولش انسان یا حیوان است.
مذکر مجازی: مذکری که مدلولش غیر از انسان یا حیوان است.
علوم العربية
مؤنث حقیقی: اسمی است که معنایش انسان یا حیوان ماده باشد.
مؤنث مجازی: اسمی است که معنایش انسان یا حیوان ماده نباشد.
مذكر حقيقي: اسمي است كه معنايش انسان يا حيوان نر باشد و علامت تأنيث هم نداشته باشد.
مذكر مجازي:‌ اسمي است كه معنايش انسان يا حيوان نر نباشد و علامت تأنيث هم نداشته باشد و اسناد فعل به آن به صيغه¬ي مذكر باشد.
الموسوعة العربیة العالمیة
مؤنث حقيقي: چيزي كه دلالت بر مؤنث از جنس انسان و حيوان مي¬كند.
مؤنث مجازي: چيزي كه معامله¬ي مؤنث از جنس انسان و حيوان با آن مي¬شود در حالی که از آنها نیست.
مذكرحقيقي: چيزي كه دلالت بر مذكر از جنس انسان و حيوان مي¬كند.
مذكر مجازي: چيزي كه معامله¬ي مذكر از جنس انسان و حيوان با آن مي¬شود در حالی که از آنها نیست.
صرف ساده
حقیقی: آنچه دلالت بر مذکر یا مؤنث از جنس انسان یا حیوان می¬کند.
مجازی: آنچه که به صورت مجازی و اعتباری مذکر یا مؤنث گردیده است.
موسوعة الصرف و النحو و الاعراب
مذكرحقيقي: چيزي كه دلالت بر مذكر از انسان و حيوان مي¬كند.
مذكر مجازي: چيزي كه معامله¬ي مذكر از جنس انسان و حيوان با آن مي¬شود.
ج)با ملاک داشتن اندام مذكر يا مؤنث
تصاريف
ملاك حقيقي بودن مذكر و مؤنث اين است كه مدلول اسم داراي اندام مذكر يا مؤنث باشد. به عبارت ديگر ملاك اين است كه مدلول اسم قابليت ازدواج يا جفت¬گيري داشته باشد.

الكلام المفيد
مؤنث حقيقي: مؤنثي است كه داراي آلت تناسلي ماده باشد. به عبارت ديگر مذكري از جنس حيوان در مقابلش موجود باشد.
مؤنث مجازي: مؤنثي است كه به ازاي آن مذكري از جنس حيوان وجود ندارد. يعني داراي فرج نمي-باشد.

حاشية الصبان
مؤنث حقیقی: آن¬چه که حقیقتا به آن مؤنث اطلاق شود  یعنی دارای آلت تناسلی ماده باشد.
مؤنث مجازی: آن¬چه که به صورت مجازی به آن مؤنث اطلاق ¬شود.


البلغة
مؤنث حقيقي: آن¬چه كه داراي علامت تأنيث لفظي يا تقديري است و آلت تناسلي مؤنث دارد.
مؤنث مجازي: آن¬چه كه داراي علامت تأنيث لفظي يا تقديري است و آلت تناسلي مؤنث ندارد.
مذكرحقيقي: آن¬چه كه داراي علامت تأنيث لفظي و تقديري نيست و آلت تناسلي مذكر دارد.
مذكر مجازي: آن¬چه كه داراي علامت تأنيث لفظي و تقديري نيست و آلت تناسلي مذكر ندارد.


د)با ملاک وجود داشتن جنس مخالف در مقابل
مفاهيم علم نحو
مؤنث حقيقي: لفظي است كه برفرد مؤنث واقعي دلالت دارد. (در مقابل آن فرد مذكري وجود دارد.)
مؤنث مجازي: لفظي است كه برفرد مؤنث واقعي دلالت ندارد بلكه چون در زبان عربي با آن كلمه معامله¬ي مؤنث شده است به آن مؤنث گفته¬اند.

الهدایة فی النحو
مؤنث حقیقی: آنچه که به ازای آن مذکری در حیوانات وجود دارد.
مؤنث مجازی: خلاف مؤنث حقیقی.

تدمیث التذکیر
مؤنث حقیقی: آنچه که دارای فرج باشد و در مقابل آن مذکری وجود داشته باشد.
مؤنث مجازی: آنچه غیر از مؤنث حقیقی است.

بدائة النحو
مذکر حقیقی :اسم مذکری که مدلول آن انسان یا حیوان باشد.
مذکر مجازی: اسمی که مدلول آن انسان یا حیوان نباشد.
مؤنث حقیقی: آن¬چه در مقابلش مذکر است.
مؤنث مجازی: آن¬چه در مقابلش مذکر نیست.
با  نگاهی به تعاریف متعددی که در این باره ارائه شده است در می¬یابیم که تعاریف به چهار دسته تقسیم می شوند:
1-    دسته اول: زاد و ولد نمودن را ملاک قرار داده¬اند.
2-    دسته دوم: انسان یا حیوان بودن مدلول را ملاک دانسته¬اند.
3-    دسته سوم: داشتن اندام مؤنث یا مذکر را ملاک قرار داده اند.
4-    دسته چهارم: وجود داشتن جنس مخالف در مقابل را ملاک دانسته¬اند.

مشاهده می¬شود که رابطه¬ی هر چهار دسته این تعاریف به لحاظ مصداق تساوی است. چرا که هر موجودی که انسان یا حیوان باشد، زاد و ولد می¬کند و هر موجودی که زاد و ولد می¬کند،  اندام¬های مخصوص به جنس خود را دارا است و بنابراین جنس مخالفی دارد. باز به همین شکل می¬توان گفت هر موجودی که جنس مخالف دارد، اندام¬های جنسی مخصوص دارد، و هر موجود این¬چنینی زاد و ولد می-کند و در بین موجودات تنها انسان¬ها و حیوانات زاد و ولد اصطلاحی  دارند.
حال باید به این سؤال پاسخ دهیم که آیا این تعاریف مناسب و جامع هستندیا خیر .
 برای پاسخ مناسب به این سؤال باید ببینیم که هدف علمای ادبیات از تعریف مذکر و مؤنث حقیقی و مجازی چه بوده و با این تعاریف آن هدف برآورده شده است یا خیر.که در ادامه خواهد آمد .
بخش دوم:ثمره علمی موضوع

تقسيم اسم مذكر به حقيقي و مجازي هيچ فايده¬ي صرفي و نحوي ندارد. شايد به همین دلیل است که اکثر کتب، تنها تقسيم بندي هاي مؤنث را ذکر کرده¬اند.
اما تنها فایده¬ی تقسیم اسم مؤنث به مجازی و حقیقی، فهم چگونگی اسناد فعل به یک اسم خاص است زمانی که خود اسم یا ضمیر آن، فاعل یا نائب فاعل باشند. لذا در بسیاری از کتب نحوی در قسمت مرفوعات، بخش اسناد فعل به فاعل، از این موضوع بحث شده است.حال به آن میپردازیم:
الف) فعل زمانی که به ضمیر مؤنث حقیقی اسناد داده شود واجب است مؤنث بیاید. مثال: هندُ ذهبت
ب) و زمانی که به اسم ظاهر مؤنث حقیقی اسناد داده شود و بین فعل و اسم فاصلی نباشد، واجب است مؤنث بیاید.
مثال:     جائت إمرأةٌ
ج‌)    و زمانی که به اسم ظاهر مؤنث حقیقی اسناد داده شود و بین فعل و اسم فاصل باشد، جایز است مؤنث بیاید.
مثال:     جاء الیوم هند     یا     جائت اليوم هند
د‌)    و زمانی که به ضمیر مؤنث مجازی اسناد داده شود، واجب است مؤنث بیاید. مثال: الشّمسُ طلعت
ه‌)    و زمانی که به اسم ظاهر مؤنث مجازی اسناد داده شود و بین فعل و اسم فاصلی نباشد، جایز است مؤنث بیاید.
مثال:     طلع الشمسُ     یا     طلعت الشمسُ
و‌)    و زمانی که به اسم ظاهر مؤنث مجازی اسناد داده شود و بین فعل و اسم فاصل باشد، بهتر است مذکر بیاید.
مثال: طلع اليوم الشمسُ فى ساعة كذا

با توجه به آن چه بیان گردید به نظر می¬رسد تعاریف ارائه شده تعاریف کاملی باشند و ما را به هدف مورد نظر برسانند. چرا که علمای ادبیات مصادیقی که جامعیت و مانعیت تعاریف را برهم بزند، ذکر نکرده¬اند و ما نیز نیافتیم. البته یک دسته از اسم¬ها هستند که در نگاه اولیه به تعاریف لطمه می¬زنند و آن کلماتی مثل حمزه، طلحه، موسی و زکریا هستند. چنانچه برخی گفته¬اند: «این مؤنث¬ها نه حقیقی هستند، نه مجازی.»  و برخی دیگر گفته¬اند: «الف یا تاء آن¬ها زائده نبوده و در حکم اصلی است؛ بنابراین مذکر حقیقی هستند.»  و بعضی آن را مؤنث مجازی دانسته¬اند.  اما آنچه به نظر بنده می¬رسد این است که این کلمات به اعتبار لفظ، مؤنث و به اعتبار معنا مذکر هستند و چون برای تشخیص حقیقی یا مجازی بودن باید ابتدا به معنا توجه نمود، این اسم¬ها مذکر حقیقی می¬باشند. بر همین اساس در تمام تعاریف مذکور صدق می¬کنند و شیوه¬ی اسناد به فعل آن¬ها هم مثل سایر مذکرهای حقیقی به شکل مذکر است. اما علت به اشتباه افتادن این عده هم عدم توجه به اعتبارات تقسیم جنس اسم و عدم تفکیک لفظ از معنا است.




بخش سوم:نیجه گیری

1-    باتوجه به آنچه گذشت دریافتیم که در تعریف مذکر و مونث اختلافاتی وجو دارد و در تقسیم بندی مذکر و مونث به مذکر حقیقی و مجازی نیز تفاوت هایی وجود دارد که آنها را مورد بررسی و تقسیم بندی قرار دادیم ؛ پس از تقسیم بندی به این نتیجه گرفته شد که در کل می توان همه تقسیم بندی ها را به چهار دیدگاه تقسیم کرد که هر یک از دیدگاه ها با توجه به مقصودی که مد نظر دارند درست میباشد
2-    می شود گفت که نمی توان یک تعریف خاص یا جامع را همانطور که در کتب ها نیز نیامده ارئه داد اما از همه تعاریفی که در کتب ها بیان شده است، از جهت ظاهر و سهولت تشخیص مصداق، تعریفی که از کتاب ((موسوعة العربیة العالمیة)) است انتخاب نمود.
در این کتاب مذکر و مونث را به این شکل تقسیم بندی شده است:
                       مؤنث حقيقي: چيزي كه دلالت بر مؤنث از جنس انسان و حيوان مي¬كند.
                       مؤنث مجازي: چيزي كه معامله¬ي مؤنث از جنس انسان و حيوان با آن مي¬شود در حالی که از                                                           
                آنها نیست.
                       مذكرحقيقي: چيزي كه دلالت بر مذكر از جنس انسان و حيوان مي¬كند.
                       مذكر مجازي: چيزي كه معامله¬ي مذكر از جنس انسان و حيوان با آن مي¬شود در حالی که از                                              آنها نیست.
3-    تفاوت اصلی در مونث و مذکر مجازی که موضوع پژوهش بود همانطور که ملاحظه شد نیاز به تعریف و بررسی اختلاف تعریف مذکر و مونث و همچنین بررسی تعاریف و تقسیمات ارائه شده مذکر و مونث داشت  به همین جهت برای آنکه بتوان تفاوت اصلی بین مذکر و مونث مجازی روشن شود تمام تقسیم بندی مذکر و مونث یعنی هم مذکر و مونث مجازی و هم مذکر و مونث حقیقی مورد بررسی قرار گرفت.



منابع:
1-    بداءة النحو/غلامعلی صفایی بوشهری/حوزه العلمیه بقم،لجنه/1386
2-    صرف ساده، محمدرضا طباطبایی، دارالعلم، هفتاد و یکم، 1389
3-    صرف کاربردی/شیخ عبدالرسول کشمیری/موسسه مطالعات علوم ومعارف اسلام/چاپ اول 1392
4-    صرف متوسط/حمید محمدی/دارالعلم/چ68، 1390
5-    علوم العربیة، سید هاشم حسینی تهرانی، اول، 1384
6-    حاشية الصبان على شرح الأشمونى لألفية ابن مالك، محمد بن علي الصبان، زاهدی، سوم،1377
7-    الکلام المفید للمدرس و المستفید، محمد علی مدرس افغانی، هجرت، چهارم، 1418
8-    درسنامه¬صرف، علی عرب¬خراسانی، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی(صلی الله علیه و آله)، اول
9-    مفاهیم علم نحو، محمودرضا عصاری
     10- علوم العربیة، سید هاشم حسینی تهرانی، اول، 1384
      11- نحوالوافی، عباس حسن، ناصرخسرو، دوم
      12- موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، امیل بدیع یعقوب، استقلال، پنجم، 1386
     13- شذا العرف فی فن الصرف، شیخ احمد حملاوی، دارالفکر، 1424
      15- البلغة في الفرق بين المذكر والمؤنث، أبو البركات الأنباري
      16- تدمیث التذکیر فی التأنیث و التذکیر، ابراهیم عمر الجعبری، المؤسسة الجامعیة الدراسات و النشر و التوزیع، اول،
1411


مدرسه علمیه حقانی

استفاده از مطالب این سایت بلامانع می باشد.